Malhari Charitra Athwa Jejuricha Itihaas

कु 2. कली
कह * य
र्ताण्यदणाय ल 9

त जी
(> "।_ कतागणयिमाळा,

प्रक

00 ५४)“,
कती
गयाफाधी ळ्या रमधण मकयाद्यड क,

र हळ १२४३

क
हि.
य

बर

रित
॥॥./10
५9.1

4

0 2 प्रे क्त र शीन,
| अक्क 77१9 ि?/9) ,
र: ही

-__18£924””
ध्य. हिर
9४५१0५५१०१:
"१०"

त्य रमाट्या

"कान

अक

1 वी १ 5: » > ह
र डू व री ४ >
क म्स्मी मशक, श
; ० व्याध म्यान भम ककसधडी शल मड | १ ' ही । की न

ह कन धान धळे “क ह ह ६४ व -
प ता आ ह, ह... क ४ (० ८. /

जॅ 2 त री गै ह री र्ट अ त्रि न

| (क क

0.1)
श्‌ ४: प
ल न र जडला, अडलायड वाडा

प्रत इंग्रजतरकारचे राज्य भसल्यामळे या. दिंदस्थानात
ग! पसार बराच झाला आहे. छापखाना ह यंत्र या

१ आल्यामळं वेदोक्त व पराणोक्त ग्रंथ छापन प्रगट जाळे
१» व अनेक रीतींची उपयक्त व मनोरंजक पस्तके विंदृ
नी छापून तयार केला आहेत, यामळे सांप्रत काळचे
स प्राचीन्काळचा माहिती बरीच झाली आहे. पांत मार्तंड
चे अवतार चारत्ाचे पस्तक नसल्या कारणाने मातड भ-
फार अडचण पडती, हणन हं लहानसे पृस्तक तयार करून
छि आहे. या ग्रंथास मल्हारी चरित्र अथवा जेजशी इतिह.-
अं नांव दिल आहे, व या पुस्तकाच दोन भाग केले आहेत,
भागांत माणेमळाची उप्ती व क्रषीमंडळांत ज्ञालेला
घतमारीची व हारद्रा देमाची उत्पती आणि पढे अवतार
मणिमलछडार्‍चा मत्य्‌ कस! झाला तो प्रकार, च अगा म्हाळततें

पाद २६२ चचवन आणि-जञजयादा [चे अन्म प्रक गण, व मार्द | | | | नना,

॥सी बाणेचा लम प्रकार, पढे मावडभेरवाचे नेजरीा-

झगमन व ॒नारदास हइदयस्त मातडभरवाचे दर्शन हा.

भाग समाप्त झाडा, आतां दुसरं भागांत प्रथम सामवे-
श्ापामु% मार्तंडमेरवांनीं श्राकण्णास श्वानरूप केले तो
» पुढे धमराजाचे नेजुरीस अगमन व करा नदीची

टो
चच, क, ९्‌स्क्

|]. आणि पुढ खठाव कर होळकरादी भक्तांचे चरित वणन

न

महत रु'य हातीं घरिळे, तं सद्ररू प्रसादे तिद्ठांस गोळे अहे

नज कळया न्य
चह ग ल ी २ क "म्य

1)

कळ आहे. हा. मथ मलव्हारांमाहत्म व. जयाद्रीमाहत्म या उभय

ग्रंथाचे साह्याने केला आहे परेत म्हाळसा स्वयंवर आणि
पुढाळ भक्तवरित्र हे मात्र जने लेखावरून व प्राचीन कवेचे क-
वेतवरून वणन कळे आहे. ह ग्रंय कल्पित कांदबरी सारखा

उगाच एखादे विषयाचं वणेन करून वाढविला नाहीं, फक्त

कथाभागावर नजर ठऊन थाडक््यात जितका साववला तितका

घुळा आहें. | आ कक धा ह
सूचना.

मी आपले (व मित्रास व देशबांधवांस आणि विद्वूश्ननास
विनयपूर्वक सूचविता. को, मी अल्पमती असन हे

1.
७

14

क ।्

रवर, तजाप मामढ असन तम्हा सभमार यण्याचा हा माज्या प्रथ-
७ ब

मच प्रयत्न आह, यास्तव दाषादाषन पाहता, फक्त मातडभर.

काचे नाम महिमेवरच लक्ष ठेऊन या ग्रंथाचा विद्वज्जन स्वीकार
करतीळ, अशी अद्या बाळगीत आहे,

॥मैंगळाचरण॥॥ तिक |

तॅशशशशशवाायाजवव् > कावा आकलन

॥ धावत ये शिवसता | आतां तूं ॥ धू ॥ निशिदिनी तु... |
। जला नमीतो मावे, सोडूनी सर्वे अहंता ॥ कल्यूगा माजी
_ ॥] अवतार प्रभुचा, हाच जाण सत्यता ॥ बालदास हा दोन त.
_ ॥ हानरे, तुच प्रभू करविता ॥ पद ॥ चा० ॥ शारदे 10)
"| आंबिके, पूण चाहके, पाव रेणुके दीन बालके, ताहीत॑
। माते ॥ तुज वांचून कोण आम्हांला त्राते ॥ इंदोरे, भावें गी.
। स्मरे, संकट हरे, जगउडभ्धरे तु जगदेत्रे | आदो शक्ती तारक
॥ पूणे कदंभे करळे, केश संद री, महत गजरा, रता रूपह-
1 री, बीधिची तनय! ॥ ये मयुरा रूढे गर्व हराया || नमिता,
॥। भावे स्तव्रिता, नेत्री पाहतो, मनी घरीतो, स्वरूप गोजारे ॥._.
॥. आतर ध्याता चित्त वृत्तिळा हरे | चाल ॥ जगाची ता- त
। रक्वाळटी, सुंदरी 1 पुण्पाची शीरी ती जाळी, गोनरी ॥ -.
॥॥ बालके तान्ही हा पाळी उदरी ॥ पतरून मायेची जाळी, |
_ ॥ आंतरी ॥ आंतरी, शुद्धता करा, भावाने स्मरा, स्वये उद्धा, :॥
तही आपजापफेचा ॥ बाळदास म्हणे कणी या मायेची ॥ . र

॥ आपा !!

1 गणपत! चरणा नमुना, वर्धा तनया शारदा अशी नमिल॑ |
(॥ भागरू चर०| लान मा, सांघ सज्जन समडळी नमिली ]॥१ ||

मल्हारी चरित्र अथवा जेजुरी इतिहास.
भाग १ ळा. |

॥॥५॥ॅनटपल-4 '

देव दानव हे सापत्न बेघ असन यांचे आपआपसात घेमन.

७... कस्य

"शी
स्थ्हु ते, हं सवस ठाउकच आहे. यांतीलच एक इतिहास

खाला लिहिता, तो येगेप्रमा्णे:-कतय॒ग लागण्याचे पर्वा महाविण्ण
' गोषपयक्ावर योगनिद्रेंत निममभ असतां, यांचे क्णंमळा पासन,
मधकटभ नाम देय उप्तन्न झाले. ते ज वेळेत उप्तन झालेते
वेळेस महावबिष्णचे नाभिकमलामध्यं ब्रह्मदव होते, त या द्याच
राष्टीस पडले, नंतर ते मधघकेटभ देय या ब्रक्मदेवास भक्षण
करण्याकरितां उद्युक्त झाले असतां, ब्रह्मदेव भयाभित होत्छाते
योगनिद्रेची स्ताते करू लागले. हे अंबे, बाळे, त्रिपुरसुंदरा, अ-
दिमाते, कायायनी, हे दष्टअसर, माझे घातात प्रवत झाले आहे

यास्तव ते त्या म्घक्टभास मोह उप्तन कर, व महाविष्णत्त तं
आपल्या योंगानद्रतन मक्त कर. ही ब्रक्षदेवाची भाषण एकतांच
अदिमातने महाविष्णस योगनिद्रे पासन मक्त केळे, नंतर मा-
हाविष्ण नागतं होत्छाते बनह्लदेवाकडे विलांकन करते झाले; ते.

आनन

।____ ' वेळेस त्यांचे दृष्टीस ते मधुकेठभ देय पडले. नंतर महाविष्णु
_..._.. फार त्वरेने गरुडावर बसन या मधकटभासा यद्ध करण्या कारी-

__.. तां प्रवते झाले, पुढे या मधुकेठभाचे व विष्णूचे पंचसहस् संव-
त्सर पयत यद्ध चाळळे असतां, या यकद्धांत विष्णूचा माड झाला

ग

|)

र
22%
! ग
।

|
!

|

|

। ी
|

,

हे मंघुकेटनांना पाहून विष्णूस बोलते झाले को, तं साम्हास बा

भ््े

श्र

रेण यप, आण इच्छित वर माग आला देण्यास सिद्ध आहोत.

र्क

हा द्याचा भाषण ऐकन, महाविष्ण बोलते झाले, जर तह्ला मला |

भ्ट्ठे

चर देण्यात द्ध आहांत ता तमचा वघ ममहस्ताने व्हावा, ह.

५,

हांच वर तुह्या मळा दिला पाहिजे. यादिावाय दसरे वराची म-
- हा इच्छा नाहो. हो विष्णूची भाषणे या देयांनीं ऐकन घेत-
कॉ. नतर काहा वेळ विचार करून विष्णस बोलते. झाले का.

काला तझे वचनात बदू जालो आहात, यास्तव त आमचा वधू,
करशाळ ह वरमळान आहा आपळ स्वमखाने तला दिले आ?

ह त्या दत्यांच उदार रुत्य विष्णूनी पाहिले असतां त्यास मोठा .:
आनंद प्राप्त झाला, व सप्रसन्न वदनानें त्या देत्यासी भाषण -

करते झाल, तुही अन्यजन्मीं मलाही अजिक व्हाल असे नो
वष्णून आपल्या सुदरशंन चक्तकरून या मधकोटभ देत्यांची 5
त[|त्काळ उडवला चव सवे दरीर छिन्नविाछिन्न केळे. ते बेळेस

या मघुकटम द्याचा रक्ताबेदे पाताळी दोषाचे मस्तकावर पड- -..

| अतत्ता, त्या शोष लांमगभांचठार्‍यी दोन किटक उत्पन झालं

_ चुळ त [कटक त्यांच शषाचे मस्तकावर परमात्मा प्रसन्न होण्या. :
कारता, तप करू लागळे, आतां इकडे त्या रक्तविंद पासन
ल वळ्स त काटक उत्पन्नझाल, ते वळस न्रम्हा विष्ण भयाभीत
. होत्सात! शंकराकडेस धाऊन गेळे, आणि झालेला मजकर सर्व
_ दाकरास वादेत केला. ते वेळेत शंकरासही मोठी चिंता प्राप्त
शाला अस्ता महावेष्ण दुकरास बोलते झाले कीं, तह्मी त्या स्य-

ग

* एकून घेतली, व विनयपूर्वक शेकरास बोलतेझाले क, जर 2 हा.

* इच्छित प्रवबीत असाल तरी आमचे हांतून नाग, मानुष,

नैडीच

अत... हनक,

ळी जाऊन युक्तीने आपला कायभाग सावून घ्यावा. € विश्णु -
खय होकरानी ऐकतांच फार त्वेरन निघाले आण शज चें मस्त

काबा ते कीटक तप करीत होते या स्थळ वऊन सा! कॉटकांत

मोठया अभय वचनाने बोलते झाले कौ, मा तुमची!

_ अक्ती पाहत सप्रततरन झालो आहे, तस्मात मे तज्माला

धड

छित इच्छा असेल ती मागून घ्या. मी ती तमी इच्छा

_ दरविण्यात समर्थ आहे. ही. दंकराचा भाषण या कीटकांन

शादी देवतचा पराभव व्हावा व आल्या अमर हे!ऊन न्ने
गोळ्याचे राज्य करावे या दिवाय दुसरा इच्छा हदी

डो

ल्म

बत

| कीटकांचेभाषण ऐकतांच भाकर मान्य घरून स्तन्य झाल, तब

काहा वळ [वचार करून तमच। मत्य तमचे हातन हाइ”
याप्रमाण बॉाललं असता त कीटक प्रत्यत्तर देत झाल का,

न ते आमची इच्छा पण करण्यास मतमच हांता झालास, अस्तु
_- कांही [चता नाहा, आता आह! कीटक होत्साता त अ मा-

गाल ते परविता यास्तव त इच्छित मागून घ हीं या
टकाची भाषणे एकन मम हस्तांन तुमचा अंत न्हावा हा

७...

वद इच्छा आहे ता तह्मी पुणं करावीत
याप्रमागे शकर या कीठकास बोलते. झाल. पदे त

:___ शंकराचे क्चन या कीठकांनी मान्य केळे, आणि अका

त

पाहजे. ही या कोटकांची प्राथना इोकरानीा मान्य केली. |

नतर ते काटकलू्पी उभय दुत्य दोकराचो स्तती कशून
बाळत झालं का, टत, [पंता, माता. गरू सवे प्रकार म्ह
ल] तंच आहेस, यास्तव आमचे नामकर्म करावे, ही सा. त

ची भाषर्गे ऐकन होकर बोलते झाल. की, मधकेटमांचा
रक्त मिद शोषप्च फणीवर मण्याप्रमा्णे पडला, यास्तव मधू ही
देत्य तो मणी व कौोटकाप्रमाणे उद्भवला, व मम हस्ताने लय ह. |
होणार यास्तव कैटभ तो मल याप्रमाणे दोकरांनो या दैयां-

ची नावे ठेवन ते तेथन निघन गेले. नेतर दझाकर निघून गे-

ल्यावर ते मणीमळु उभय बेघ या स्थळाहन निघाळे आणि मृत्यु

भ।नी यंऊन उदयाद्रा पवतात मणाचचळ अर्स नांव दऊन आ-
पले कळबांधवासह रहात झाल व॒ त्रिमवनांत आपला अमर

यावे लागले, तं वेळस त्या सव दयकळ पारवारात मणामळच

शप्रष्ठ हाते, हणनच त्या सवे द्याना राज्य अधिकाराचे पद

मळासरासच दिले. . पढे मळासरास राना हे पद प्रात झाल्या.
वर त्यानें देवांशीं शत्रत्व वाढावेळे. ते अन्ते क! नल्यवा ओपळ
' परिवाराततह काननांत गामन करावे, आणि गौ त्रा”
म्हूण, यांचा छळ करावा, स्वगोलाकीां जाऊन इंद्रा देकाच! स्थ[-

न॑ भ्रष्ट करावीत, असा कांहीं काळ्टकम चालू अस्त! एके दिव-
शी. असे घडन आले को, माणेमल् ह उभय व्दु सडे स्व री
॥[ अरण्यांत फिरत. असतां उदयाद्रीचे पाठारी म्हरान पुत

जूस ज्या स्थळी तप्तत्ररषी यज्ञ यागादिक कमें करीत हे

| -. तया स्थळा ते देत्य नाऊन प्राप्त जालं

!!पद॒ || पहा कत्ते, दिवस आले खोटे, या चालीवर
उदयादि, पर्वतावरी सप्तकषी तरो सह परिवागी आनंदे रहाती!

.. .. मुखी बेद अक्षरे गाती | साशेळ ते बह ब्रम्हण वेद पठण आ-

- णिं हांवन करती हो नामी ॥ पहा आवद न वोपेती होया | वेद

य श*.

चरणी मागती ठाव || अन्त असतां तये पर्वती अषा 1न.-
त्वित| आळ अवाचेती मणि आणि मळ |॥ येऊन करती उ.

षांचे हाल || विप्रासी बह त्रातिळे यक्ष नासिले आणि 'गांजिल

०.

स्रयासा फार ॥ आसर केला आनाहोाच्यार || हज्याचा घरूना

| च २०

मड बडावता कड ज्ञषडिच झडा विप्र पळताता || शांते दांतेस

बहू छाळताता |] शांतच्या कठी हो जण ना्घा पाषाण [पारवा

रानाशान वार वचत्र | हम कुडात करता मळ मत्र ॥ यापरी

ट्वञा लागुनी, बहु गांजुनी गेळ निघनी अन्य स्थळाला | बह.

वप्रात्त शाकता झ

कॅ ह

या प्रमाणे मणि मळू देत्यानीं विप्रसमदायांत आकांत करू.
ह - करते झाले.

| पद | मागील. |
आसूर गेले निघुनी मग ते मुनी सवे मिळुनी करती विचार

(६)

क ब श

झाणा मनात वंदाची युक्ती || स्वये शाविन्या नाही की मक्ती

__ तरा आतां तुम्हीं सर्वांनी भाव धरुनी प्रभचरणीं खस्थ अतांव भे
._ सवय दु. खांत प्रभ गाण गांवे ।! |

हा श्रष्ठ, श्रेष्ट ब्राम्हणांची वचने सर्वानी श्रवण करून (त
स्मात प्राक्तनरं, विचित्र बल्या, ललाटरेषा खरी ) अते म्हण
संव मुना शात झळे. नेतर सवेत्रांनीं परमश्वर स्तवास आरंभ
केला, अश दुःख समुद्रांत सवे ब्रम्हवंद निमम़ अतन करुणा-
. सेतेर, भगवताचे स्तवन करेताहेत अशा समयीं परम साध ब्रम्ह
तनय जा नारद तो हस्ताचे ठायी विणा धारण करून व मखा-
गे न[रायण नाम उचद्वारीत त्या विप्न समदायांत प्राप्त झा-
ला. ह सप्तक्रषोंनां अवलोकन करून उठन उभेराहेले आणि
आपळ जवळ कुशासन[वर नारद सामीस वततविळे, नंतर सर्-
नाना नारदाचे चरणकमल प्रक्षालन करून वेंदने केळी पुढ सप्त
“नपाना दवमुनांची षाडझोपचारे पुजा केळी, नंतर विनंती करते.

साल क, महाराज, दत्य कळामध्ये मणिमळ उभय आसर ॥

उत्पन झाळ आहेत. ते आम्हांस बहुत पिडा करितात वगेरे सवे.
झाळेला मजकर सप्त करषींनी नारदस्वामीस विदित कोल, त्या
सवे मुनांची दु:खपर भाषणे श्रवण करून नारदास फार गहीवर
उत्पन झाला, अस्तु, पुढे नारदांनी सर्वांचे शांतवन केलें

आण नतर बाळते झाळ हे सप्तत्रषी हो, आतां मी तम्हांस एक
वेचार सांगतां तो असा क, तुम्ही सवत्रांनाीं आप आपली कटंगें

-_ बरोबर घेऊन सद्यांद्री पर्वताचे पाठात दर्कात झवी च!
___. शिष्य लवक्मषा आश्रम बंधन राहत आहे. त्या स्थळी तर शि

जाऊन आपलीं कुटुंबे ठेवावीत कारण त्या धवलाद्रोचे पंच

-____. क्रोशीस पूर्वा दुर्वास कऊषींनी झाप दिला आहे तो अंसा कौ ी
:_ ___ जो कोणी देत्य कळांत उत्पन होईल, त्यानें या पंच ञ्रोशीत
-___ येऊ नये, व जर कोणो माझी आज्ञा भंग करून या धवलाद्रीवा
_____ अतूर येईल तर, तो तात्काळ जळन भस्म होईल. या कार-
_-णानेच त्या सह्याद्री पर्वताचे पंच काशीत काणी असूर जात.
/_ नाहीं, त्यामुळे ते स्थान निरवेर आहे म्हणन तम्ही फार त्वरेने
| __ तेथे जञावे |

| ॥ भभग || दोड चरणी. |
| तेथे तुम्ही जावे कटुंज रक्षांव ल्वासी हो घ्यावे समवेत |
-॥ सत्वर निघावे इंद्रलोकीं जावे, तयासी सांगावे वर्तमान ||

॥ विप्नाचा कवारा आहे वज्नवारी, तया अतरारी श्रत करा |.

. ॥ नारदे कले विप्रासी मानल, त्वरने निघाले तेधवाची |.
__.॥] मार्ग ते क्रतीती लवतीथी येती, कटंबे ठेविती ल्वाश्रमी ॥

॥ सांगता हवाल वृत्तात जो झाला,ल्वता बदला काय तेव्हां ॥|_.

__ || ब्राम्हण मिळनी वेद ते घेऊनी, इंद्राही जाऊनी श्रत करू॥
_ ॥ कोणतेहा रोति विप्र ते जाताती, आणा तुम्ही चित्ती श्रोतेनना
छवादी सप्तत्रषी सर्वे न्रम्हवंदा सद्वर्तमान स्वगी इंद्राकडे

जाण्याकारेता मनोवेगे करून निघाळे अत्ततां मागात संरनदी

म्हणज भागांचा हा तत्यात्त मंटडी, म्हणन सर्वानी स्नान संध्पादी

लीड

(८).
षरकर्मे आचरण केलीं पुढे त्या सुरनदीची शोभा अवलोकन
करीत करीत नेदन वनांतन गमन करत[हेत. |
| _॥भभंग॥ दी

द,

| अमरप्रीची रचना हो केसी नंदन वनासी विळलोकीती॥

__ ॥] नाःळी बकुळी पोफळी जांभळी, रातानंन केळी, विराजीची ।॥

॥ आंम्र आननस, नाराग्या फणस, खिरण्या गोंडस, लागल्यासे |!
|| वड औदंवर, पिंपळ करीर, मिंबते संदर छोभताती ॥
|| मोगरा मालती, गुळाब शावंठी, चेपक डुलती पुष्पमारे |

|| कल्पवृक्ष आदी, पारिज्यातकादी, त्षीची ती मांदी स्थिरावली |.

। सुरनदी वाहे नयनांनी पाह, स्थिरांवे मन हे तेघवाची ॥.

|| तया तीरावर बकर ते मयूर, आणिक संदर राजहंस]
अकश्ीी रमणीय व मनवेधक त्या स्थळाची शोभा पाहन

त्यास मोठा आनंद प्राप्त झला, नेतर इंदइ्रसभेत इंद्राकडे जञाण्या-

करितां ते तेथन खरने निघाले. इकडे इंद्रस्भेत तेहतीसकोटी

देवतेकहवतमान देवेद्र सिंव्हासनावर बसून धर्माधम पाहत आहे. * त

1] साका |]

|| इंद्र चंद्र जळपती षडानन, कुबेर यमागेरबाण ॥
|| न्यायनितीने विचार करती, तव येती ते ब्राह्मण |

___ तों ब्राम्हण समुदाय इंद्रसभेचे महाद्वारांत आला हे देवेद्रान
पाहन आपले सवे सरा सहवतेमान उठन अनन्यभावांने विप्राप्त
सामोरा गेडा, नंतर सर्वांनी सवास अनुक्रमाने वंदन केली, पढे

___ बाण आपआपल्या वहानावर बसन फार त्येरेने निघते झाले --

बोलताहत.
| ॥] साळा |

॥ अमरपतात वाता! सांगती, संवही ते ब्राह्मण ॥
॥ म!णम&छ,न बहुत गाजेळे, केवारी तंचिरे जाण |

___ ही तिप् मुखाचा भाषण ऐकून देवेद्र अतिदाय भयाभात
दांत्साता विप्रास बोलता झाळा, | |

| अनन गात |

| काय सांगू आपणास! || आम्हा देव भीतो त्याही | काण
॥ महा सुजण्याता || समथ नाहे || मनी आणि सवे देव ह
1] [घताकात स्वयमवे || तव बोळे गुरूराव ॥ कायत ऐका]
(| चतच हा नस काज ॥वेकुठांचा महाराज | वत्त सव सांगा

क

|| त्यास ॥ ताचा कवारा || ,
हा त्रहस्पती ने वर सांगितळेला विचार सवे देवक्रषीस मान्य
झाला, नंतर वेकुंठी शषशाई महा विष्णु भगवान यांनंकडे जाण्णा
कारेतां मृहस्पती आदिकरून सर्वे त्रम्हवृंद व देवेंद्रादी सपूर्ण गिर-

वीअभग॥दा2
निघता, वेकुंठापती नाती, कोणया होरीती, पहा तुही]

_॥ इंद्रादिक देव सप्तत्रषी लव, त्यांत अभिजव, नारदहो॥.

| मनांचे हो नर, स्वार तयावर, चालले सत्वर, वेकंठासी ॥.

६-२,

वैकुंठी महादिष्णु अव्यश्न मनाने शेषावर शयन करित होत्साता

जनन

1 पद |! मागाल,

_ ॥| ब्राम्हण आणि सुरवर, कराने विचार, आले सत्वर, विष्णु
॥ लोकासी ॥ झाला आनंद बहु मानसि॥पाहिळे प्रमुत्ति दुस्लन,

॥ त्वरे धाडनि लीन होऊाने, चरणी नमीताती ॥ कर
॥ जोडानि बह स्तविताती || संदर तन॒ कोवळी, ग्हतं सावळी
|| कर कमळी, घराने चक्र || भक्त ताराल प्रल्हाद नक्त !! अधं
| आंगी स्थान लक्ष्मीचे, डायन शोषाचे, आणि ब्रम्ह्यांच

| नाभी ठिकाण | वेद निमाण तयापासन | कोस्तुभ माळ

|| कठांत पाचा मनगटात मळा! बाटात शामली नाता भम.

_ ॥ क्त वच्छळ भक्ताचा स्वामी ॥ कॉोरेिट आणि कुंडले बहु

॥ शोभले वेद थकले तव गुण गाता ॥ जगजोवन जगाचा
| त्राता ॥ टिळक रेखिला भाळी भक्त सांभाळी तू वनमाळी
॥ तारी लवकरी ॥ देत्य मातले आवना पाठारी ॥

याप्रमाणे, महा विष्णची, प्राथना करून मणांमळाने केलल'

अधर्म व विप्र समदायांत झालेला आकांत सवे विप्रानी विष्णछ

लक्ष्मी पादसेवन करीत आहे अशा समयांत तो सर विप्राचा
मेळा त्या स्थळीं येऊन प्राप्त झाला |

( ९९)

निवदन केला असतां महाविष्णानी नाभी नाभी, अश्या श्वानें
अभय देऊन नंतर विप्रासत बोलते झाले

| दिडी. |

1 महाविष्णु ते काय बोलताती ॥ माणिमळछाची फार अते
॥ ख्याती ॥ [होव वरडीते वीरघुरधर || यासी वघणारा सांभ
॥॥ नेराकार |

माण मछ्हाचा मृत्यू दोव हस्ते आहे यास्तव तम्ही सव सर-
न्हघाना तवर करून केळास पवती शंकराकडेंस जावे म्हणज त्या
स्थळीं तुमचा हेतु पूणे होईल अते ह. विष्णचें वाक्य सर्वी-
नीं श्रुत केळे अततां नारदादी मनींनीं लक्ष्मी कांतास विनंती
केली कां, आम्हां सवा सहवर्तमान आपळेहा येणे झाळं पाहिज
हा सर्वांचा आदररू्या आप्रह पाहून महा विष्ण सव!सह वर्वमान
आपणह फार त्वरेने गरुडावर बसन केलासास जाण्याकारितां

निघाळ. अशा प्रकार ते लवादी सर्व ब्रम्हवंद व इंद्रादी सर्व सरा.

सह लक्ष्मा पता. विष्ण केलास पवती शेकराकडेस गमन

करत झाल आणि जातां जातां चंद्रचड पर्वताची शोभा अवलो-
केन करताहेत
॥ पढ |! मागील

केलास पंथ लक्षनी जाती सरमनी पाहती नयनी मारीची रचना!)

र .: ॥ श्रातननाना आणानी मना |॥ तये स्थळीं केळी नारळी, फणस
____॥ जांभळी, आणि पोफळी आंब अनार ॥ विश्व वक्षाची ळाग-

(३९.

र लो हार ॥ दवणा गालाबे मरवा पाच होरवा आणि बरव! पा

। डु

) (रेज्यातक || जाईं मालती जईं चंपक |] यामध्ये कोकिळा
॥| गांत र नाचती हंस बोलती राघू चातक ॥ व्याघ

| सिहादी रीत जबूक ।॥ अशा बनी तिद्ध ज मनी शांत हो.

| ऊनी हृदय भवनी ब्रम्ह लक्षीती ॥ कोणी यारी कर्म
| करिताती ॥ सोडनी सदेही भोग घेतला जोग २4 हा रे.
| |

अश्या मकारे त्या वढ्रचड पवताचा शामा अवलाचान करून. |

संवेत्ञांचे अतःकरणास बहूतच आनंद प्राप्त झाला वया सर्वे टे
क्रषींची मने गंगेचे डोहा सारखी शांत झाली. नंतर इेकराक)
जाण्याकरितां ते तथन बहुत त्वरने निघाले आणि केलास
पर्वेतावर ज्या ठिकाणी सप्त कोटी गणासह वर्तमान हंकर आपूले
प्रिय पत्नी सह विनोद करीत बसले होते त्या स्यळीं ते सुर
उषा येऊन प्राप्त झाले ; नंतर अनन्य भावाने लिन होऊन
स्तुतीस आंंभ केला. प
पढु ॥ मागील

॥ दाकरा, आपणावर, गगाघरा, भक्तप्रेय कग, पावती रमणा ||. |

स्व

॥ तुन यऊद दिनाची करूणा || पादुका चरण, शोभती हे

॥ पदापता, शामल हाताना कपाळचक्ततनांमडमकरु त्रेबाळ!
ओंगळ भस्माची उटा कोन कटी अको गोरटी तक्षाची
नाळ! || पणवस्ापणा जगात पाळा | व्याघ्राच छाभे कडा
पन व्याळभूषण वठघारण शिरांच्या माळा ॥ तणे छोभ-

मण्डी

.( ९३.)
९ कंठतो मोळा || प्रावर्ण गजाचें चर्म स्वये पाळी घर्मी
ऑआंगिचा घर्मे तीच नमेदा | आल्या दीनाची चुकी आपदाष
"द्रमा शोभतो भाळी [ठेळक कपाळी नेत्नांने जाळी स्वये

मदनासी ।॥ त्रयलोचनी रक्षी जगतासी | मस्तकी जठटेचा

भार सांत ठेवी नार तियेची घार जगपावन ॥ शिव मस्तकीं

गंगा जीवन ॥ यापार बहुस्तावेळे ममी हषेले मग

बोलले मुनी सुरवर ॥ आवनो मातले दुष्ट असुर ॥ चा०_
मणी मलह्लांने देवब्राह्मण त्रासिळे ॥ यज्ञ आधर आणि हवन
नासिले ॥ नाले सवे ते कर्म करती अधर्म हेचकी मर्म क-
रता विदीत ।। मुखी वेद अक्षरे गात. |
मणी मल्ांन पथथ्वोवर अधर्म केळा व त्या योगाने गोब्राझणा
स अतिषय ठुख प्राप्त झाळे, हा संवे मजकर भोलानाथानें .
ऐकन घेतला, नंतर नामी नाभी अश्या होब्दाने अभय देऊन
पे सर क्रथोस बोलते झाले, भेऊं नका भिऊं नका, मी आतां-

प्वत्या दृष्ट दत्यांचा नाश करून घमाच| स्थापना कारता अत्त

हणन नेत्र फिरविले व मोठया क्रांघांत येऊन जान्ह जमीनीवर

टेंकळे- (आणि मोठया वीर शब्दाने) दुष्टांनं मम भक्तांचा छल
केला काय? असे अधेच बोलून माठया जारानेजट्चा भारभुर्मा- .
-...__. वुर ताडण केला ह्या बराबर या स्थळा एक मार्ठा. भयकर
___._. _ महामारी राक्षपी उत्पन झाळी. ता जे वेळेस उत्पन झालो

वेळेस तिच्या तेजाने ब शाकराच्या क्रोधासोने त्या सर उषा.

वां आंग भाजं लागलीं तेव्हां सा सुरमुनीनी य़ा निशाचरीचे

( ९४ )

आंगावर घत शिपिळे म्हणन ता शांत झाली व याच योगाने

क

दोकराचाही क्रोवांम्रे कांहीसा शांत झाला, नंतर दोकरानी जी. | रि
महामारा शक्ती [नमाण केळी होती त्या शक्तीवर क्रषीनौ घृत.
शाप हणून शकरांना त्या शक्तांचे नांव घतमारी असं ठेविले.

आणि [तेला आज्ञा केली का, त अम्रभागा जाऊन मणिमळाचे

सन्यास उपद्रव करावा. अशी दाकराची आज्ञा) होतांच ती ग
भयकर शाक्ता माणचल पवताचा माग लक्षन गमन करता क्ा-. _.,

छी. झशाकरानी लवादी सप्तक्रुषीस आक्ञा केळी का, तम्ही
सवेत्रांना संह्याद्रे पवंताच्या पाठारा जाऊन यज्ञ यागादिक क्म
करावीत आतां आम्ही थोडेच दिवसांत धर्माची स्थापना करूं.
ह शकर भाष्य सवे ब्रम्ह वेदांनी श्रवण कारेतांच त्या सर्वात
माठा आनद प्राप्त झाला, पढे गिरजा पतीची आज्ञा घेऊन
तं सवे ब्रम्हवंद तेथन निघाले व संह्याद्रे पर्वतावर येऊन लव

'अडुषीचे आश्रमानजीक आपापली परणेकुटिका करून राहते

4

_ झाले. इकडे फ़बी निघन गोल्यावर शकराना आपले नंदी रै प ग

___ आदि सप्तकोटी गणास व विष्ण आढे तेहतीस कोटी देवते भत

सणिमळछाशी युद्ध करण्याकारेतां आमचे बरोवर चलावे असें सु...
_ चावड आणि परस्थान पोठ संद्याद्रे पर्वतावर लव आश्रमाचे |
दाक्षणस नागले, (त्यास ही कडंपठार म्हणतात) नेतर

__ झुमहूत पाहून रोकरानी सवे सुरगणास केलास पर्वत सोडन
_ प्रस्यानपीठी म्हणज्ञे कडेपठारी जाण्यास आज्ञा केळी, व आपण
दी समवेत निघाले,

१0. यील
| अभंग ॥

तोवरी विष्णाची हो स्वारी चक्र घरी करी दृष्टासाठी!

४ क. ७

ञँ
खव
ऐरावतीवरी छोभे वजधारी सहपरीवारी निघतसे ॥
कृतांत निघाला महिषाखल्ट झाला सब रोग पाळा याच्याअसे

क्री डाव निघताती द्व विषण्ण ब्रेम्हदव निघा डु ।
ल गी

96

॥ सूय अश्वावरी चढ मृगावरी आणा परोपरी वहनेहे
|] आपआपल्यारे वहनावरीरी बसानेया सारे चालोयेल |

| ॥ तेहतीस कोटा सरगण दाठो खारो कडाकाटी निघालीसे|
७ [| आतां शिवगण निघताता जाण वणी तया कोण ऐसा नाही|
_______ |] मुषक वहान निघ गजानन अंकुश तो जाण हस्ता शोधे!
|| शिखीवरी जाण बत्त षडानन तनापती जाण दबद्राचा

| वीरभद्रभट योद्धा तो सॅमट दारीर अचाट व्ह॒ याचे ।!!

| ग ॥ भंग[ भत रुद्र तो मदत गणांच गणात सप्तकाटा |

॥ पिशाच पळती आरोळ्याही देता दिवच्या शोभतो हातामध्य||

|] येळ कोठ गण उगे ते राहन घे घे हा हणन धावतात ||

॥॥ आष्ट ते भरव कोते अभिन्नव बंदानेया शीव चालोयेळे |

वी ी ] चमअगाणितल निघाले! त्वारेत मव्य लका येत केशापरी |
डेका व नौवदी गाडे बहुत हालक्याडी मात तेथे केची|

॥ सरू वाद रण द्वास्त्ञास्र घडन कवचे लेवनि सिद्ध झाले!

-______ ] पताका शेभती निश्ाजं डुर्ती वीर ते. चालती अविशञाने|
-_______॥ रथी महारथी आणि आती र्‍थी तयाचे सारथी भटा एतो।

|.
ह १ र्ण
|

|

|
1.
|
|

क

( १६)

0 क

!] स्वार वाजावर शोभती कुंजर किती भमीवर चाल्ताती ॥.... |

पमाण सवे तयारी झाल्यावर सर्वे सुरगणा सहवतमान हीकर |
_ निघाल आणि मोठया समारंभाने सह्यांद्रे पर्वतावर येऊन दाख |

: __ झाले. नंतर आपआपली शित्रारे उभारून रहाते झाळे, ते वेळेच.
-_. गणपतान सह्याद्रीचे पवेस डेरे देले असतां इंद्राचा दत येऊन
“. गणपतीस वेळू लागला की देवेंद्राने आपल्यास सांगितळे आहे
______ कीं, पूर्व बाजूची जागा आमची आहे यास्तव तम्ही तेथे राहूनये व

॥पतू तुम्हा आमचा अनादर करून पव बाजस रहाल तर
तूमचा आमचा बरपणा रहाणार नाहा, ही इंद्र दताची भाषणें
एकून गणपत! क्राधाविष्ठ होत्साते परत केलातास निघन गेले
तमान नंदाला समनतांच याने शुंकरात जाऊन विषदेत के-

(6. _

14

दर

कळा का, तू जाऊन त्या देवद्राचे पाशे करून जबघन करवष गण-

पतात परत घेऊन ये, ही शंकराची आज्ञा होताच नंदी निघून |
_ जवळ आला, आण पाझे करून इंद्राचे पाय बांधीता झाला, 4
नतर गणपता[कड जाऊन यांची समजत करून गणपतीत |

रोकराकड घंऊन आला, नेतर शोकरानी ब्रह्मदवेवात पाठऊन स-

. हाका पतताच पूवत गणपतीची स्थापना केळी, या स्थळात हली
मारश्व्र म्हणतात, ते सर मपवा सह्याद्री पववतावर येऊन

*. _. उतरळे असतां ब्रम्हा, विष्णु, महेश हे तरिवर्ग सह्याद्री पर्वताचे

शावावर एकांत बसून माणे मलळाच्या वघार्थ विचार करोत असतां

तप करून आदोमाता प्रसन्न केल्या शिवाय मणि मळाचा वध

छे तेवळेस शंकरा" मोठा क्राथ उत्पन झाला वे नदीस आज्ञा

१७.३.

__ होणार नाडी या प्रमाणे ब्रम्हदेव वोळळे असतां विष्ण शंकरास
_ बोळते झाले की, तप करण्यास मनाची स्थिरता कशाने होईल

वष्णामाषे एकताचि. शकर. बोळते झाले. अहो मळ सखा

आळ

र मेटल. म्हणजे, योगनिद्रा. तिलाच संमाथी. म्हणतात व. .:
'शिळाच इत्त म्हणतात ती योगनिद्रा, सत्वगुणे करून सुख करिते,

__ व रजो गणानें संतार कारत, आणि तमोगणाने निद्रारपी मन.

पास सुखकारंते असी जी त्रिगण युक्त आदांमाता, ती अनकल

- साल्या शवाय अत!ःकरणाची स्थरता हाणार नाही. हो शकराची

षण एकून महावी$रण बोलते झाले अशा! जा निपर रादर

६?

ताळा ता काणत रीतीने प्रसन्न होऊन दर्शन देईल ते कृपा

करून सांगाव, मग शिव बोलते ज्ञाले त। [नेपुरा दव! पाताळा-

चैव पताचे ठाया पाषाणाचे आंत शिरली आहे. यास्तव, तु.

] आम्ही व ब्रम्हदेव या निवग!ना वक्षाचा रुपं धारण करावीत
व दृक्षपाद कडून पाषाण शिळेचे भेदन करावे म्हणजे त्या त्रि-
पुण. देवाचा शोध लागेल, हे शिवाचे बोलणे ब्रम्हा विष्णस.
मान्य झाल, पुढे त्या त्रिवगानीं वक्षादी ख्पे धारण केली [राव
बटदुक्ष झाल, व महाविष्ण अश्वथ झाळे, आणि बरम दव पलाश

झाळे, नंतर आपआपले वृक्षाजवळ बसन देवीची प्राथना ना

पाळ करून करू लागळे, हे प्रणवरूपिणी, आदिमाते, कात्याय-
-_ ७ कैकुठवासेनो, महसाये, बाळे, याप्रमाणे ।त्रेप्रासहस्न नामाचा
*... ते निवगग जप करीत असतां, एकाएकी विष्णचे असनाखालीं

__ मोठा भयंकर शब्द झाला ते वेळेत विष्ण भयाभीत होत्साते.

र्ड

् ( र्‍ ९८ १ रळ

असन सोडन ब्रम्हेदवाकंडस गेळे आणि झाळेला मञजकर

सवे ब्रह्मदेवासं विदित कला. नतर बक्लदेव विष्णस घेऊन

ह: | विष्ण चे आसना नवळ आळ अ आपल हातान वेष्णाच | टे
येर[सन त्या स्थळाहन उर्‍्चाल्ता झाला. त्त बळस सा. आसना कळप

खालीं पीतवण धनष्याकति एक मोठा अकर यांचे रष्टीस पडला.
नंतर तो अकर ब्रह्मा विष्णनां शंकरास दाखवेळा ते. वेळेस
दाकरानी सांगितले काँ हा काल रात्री देवोचा अंकर आहे. या-
स्तव अव्यग्र मनाने या प्रणवरूपी्गीचे पञजन करावे, नंतर लि

बगीनी लक्ष्मा सक्तोक्त मंत्रांन या काल राती देवांची घोडकोप
' वारे पजा केली असतां त्रिपरा देवी प्रसन होऊन बोळ लागली

» दो शीळा भदन करण्याचा मळ मरथा आहे ता ध्या 31०

ठाद्वोदके करून प्रक्षालन करा, व माझे मळ मंत्राने व मातडमं-
त्राने अष्टोतर दात. जप करून, नेतर या ग्रंथीचे पी करून

उदकाने या पिष्टाच्या गोळ्या करा नेतर ते चर्ण हार्रीराचे ठा-.

दीन

| ८:

यीं घारण करा व पीतापचारे माझी पञञा करावी व नाममाळेचा

र

जप करावा लक्ष जप पर्ण झाला ह्मणजे रात्रचा नाग होईल. हे.

देवीचे वाक्य ऐकन या त्रिवासि वाठा आनंद प्राप्त झाला, ने-

तर या ग्रंथीचे नांव काय £ असं या त्रिवगानी देवीस विचारले
असता, हो मथा हरेचे अस्तनाखालीा उत्पन झाली या कारणा-
मुळें या ग्रंथीचे नांव मी हरिद्रा अस्ते ठेविळे आहे. पढे ब्रज्या,

विष्णु, व डांकर, या त्रिवर्गानी देवीचे आज्ञेप्रमाणे वर्हणूक केली
असतां जो तेज्याख्पीं सर्वे व्यापक परमात्मा तो ज्यातेख्पाने यया

(0९-८०)

पळी साक्षांत प्रगट झाला. नंतर डोकरानीं आपले पंचंवदन दु

__.__ _ इभुज शंकरल्प अंदतः प्रथक ठेऊन 'िराटल्य त

- _ __ स्वरूप धारण केळे. हे पार्दताने पाहून लागलीच आपलेहीख्यी
प्रथंक ठेवून आपण झाक्ती रूप धारण करती झाली पढे यान्रह्त ह

::___ तेजाने या विराटाचे ऱ्हदयस्थ प्रवेश केळ हे काळानें पाहून

__ विवार केट कीं आता आपण इाक्तोख्पाने भरवात साह्य व्हावे, 1. व

ह. - नगेंतर ता काळ स्त्री रूपाने शक्ती सवख्पांत प्रवश कारता क्षाला

न
री

_ फॅइणन शाफतेला म्हाळसा असे नांमांभमधान प्राप्त क्षाले नतर
_ सरताना चतुभून माठ स्वरूप धारण केळे, व मोठा भर्यकर हा

5. कळा, त वेळस चंद्रमा भेरवाजवळ आला आणि [विनयपर्वक
हाळ लागला का, तुरंगा विषयीं माझी योजना करावीत, ते वेळेत
भरव बोलते जाळे को आम्शे तला मस्तकी धारण केला असतां

__ वहन कसे करावे हीं भेरवाची भाषजे ऐकन चंद्रमा पन्हा
जळ लागला, ज वळेस मी प गुल्ट्राहू कला, त वेळेस मला

शाप झाला म्हणून मी जलरूपी झाली. नंतर पढे भाकारवाणी
शाळा का, नें वेळेस मातड भेरव अवतार होईल ते वेळेस तल |
नजत्व प्रात हाळ, त्या कारणामळे मी आपळे नवळ यंऊन

ता प्राप्त झालो आहे ९ सह्रमाचे वाक्‍य भेरवांना एकन फार उत्तम |

आहे भतत धन त्या तरंगरूपी चंद्रमास भरवाना वाहून कलं

___ पुढें तो तुरंगर्पी चंद्रमा सह्याद्रीचे मध्यभ गो अंशत; राहता
._____. झाला. त्यास ही घोडेउडान अते हणतात इकडे मातडभेरवांनी
-__._ शैकरास य़ा पर्वताचे ईशान्य कोनास रहाण्याविषयीं आज्ञा केटी

. २९७ )

अ पक, न

| वें या! शिवस्थानास जयाद्री क्षेत्र अतं नांवं ठो ळे, आणि संगित. क

_ छे कॉ, माझी मख्प पंचस्थानें आहेत त अशी की

प्रच.

प्रथम स्थान, दुततरे वाराणशी, तिसरे मातापूर, व चौथे हारेद्वार,

डे
कास श्व

' आणि पांचवे हे. जयाद्री क्षेत्र आहे. या सर्वे तिर्था गेल्याचे.

न्

पुण्य एक पैचलिंगाचे दर्शनाने प्राप्त होईल, ही मार्तडमेरवाची,

आज्ञा होतांच शंकर त्या स्थळीं जाऊन पार्वेतीसहित राहते झाळे.
यास इल्टी पचालळग हणतात. इतक्यांत इंइपर्बेताहून इंद्राचा
दूत मातंडभेरवाकडेस आला, आणि वंदनकरून नंदीने इंद्राचे
पाय पाशेकस्ल्न जाधिले वगरे सर्व मजकर मातडभेरवास इंद्रदत!
ने विदेत कला अतत, मातडभेरवानीं त्या दुताजवळ हरिद्रा
चूर्ण दिळे, आणि सांगितले कीं हें चूर्ण घेऊन जा व मातड-
मंत्रे करून त्या पायावर टाक, हणते इंद्रवंधापासन मक्त होईल
मग तां दत मातडाचा आज्ञा घेऊन निघन गेला, पदे तो दूत
इद्राजवळ आला व भरवांन! सांगितल्याप्रमाणे ते हरिद्रा चर्ण

समंत्रक पाशावर टाकाता झाळा. त ज्यावेळेस हररद्राचर्ण पाशावर
टाकाले त्या बराबर इंद्र पाशवधा पासून मुक्त झाला नंतर इंद्र फार.

वरन नघून मातड भवा जवळ आल; आणि प्रेमाने धाऊन
कनन्य भाचे शरण गला असतां, मातड भेरव बोलते झाले को
या स्थळा अमक्यांने अमकच ठिकाणी रहावे हा काह! नंम
नाहा ज्याला वाटरू याने वाटेल या स्थळीं रहावे तस्मात त
रव बाजूत राहण्याचा आमह करू नकोस. तला नद[न ज्या!

स्थळा भघांत ठेविले होते, त्याच पर्वती त॑ आपले सुरातह वास्त-

ण

| ह
ह
न /”“””

व्य करावे, ही मात डभेरवाची आज्ञा होतांच देवेंद्र आपळे सर

दासह नयाद्रक्षेत्राचे

1

पश्वमस डांगरावर राहता झाला, यास

__ सांप्रत परंदर किला अते हणतात. आतां इकडे मार्तडमैरव
अवतार धारण करून परमेश्वरी मणिमछाशीं यद्ास प्रवत ज्ञ

प्याहत

| पद ।।

|| सदाशव भालारशकर भक्ताप्रयकर धारे. अवतार चतर्भन
॥ झाला | साजञपठाणी तयानें केला || पाणिपात्र नरकपाळ
|] डश्राजशूळ खडासोजळ घारेला हर्स्ती || मणिमछार्‍ची हा-
|| राया मस्ता | अश्वावर हई प्रभस्वार शिरी भंडार म्हाळसा

€->

॥ नार अधागासा |

सवे घेताती प्रभगणासी || सप्तकोटी

॥ गण घ्डाने भालळोचनो म्यभवनी प्रगठ ज्ञाला ॥ दै-
॥ समदना अवतार धरेला |

ञ वेळस शोवाना चतुभेन रूप धारण केलें ते वेळेस कोटी
सूयाच तज मरवाच तजापुढे सवांत तच्छवत भासं लागळे, वभ
यंकर शब्द कला. या दांन कारणामळे त वेळेस मातडभैरव असें
नांव प्राप्त आणि काळ शाक्तीर्पे अनकळ ज्ञाला, हणन

रितां तयार झाले.

क... मदी,

-______ शक्तीला म्हाळसा असे नामाभेधान प्राप्त झाळे, नंतर पढे मार्तैडे-
- ____ मैरवानी पठाणी साज केला, व अश्वावर स्वार झाले आणि ह.
:____ स्ताचेठायी त्रिशूळ, डंग्र, पाणीपात्र व खंडा, याप्रमाणें शस्त्र
मारण कला आणि माठयया समारंभाने मणिमहछासी युद्ध करण्या

_ है माणेमलछ़ाचे गुत्प हेरानां अवलोकन

प,
वी

. केलें, नंतर ते वर्तमान मलछासुरास सांगण्याकरितां ते र तेथून.
कार त्वरेने निघा”, आतां इकडे मणिचुलाचे ठायी मणिम्

( २२)

आपले देयपरीवारासह कचरीकरून बस्तले आहेत, व राज्य प्रक: र्‍
ण अनेक विचार चाळू आहेत; अझा समयी तो हेर येऊन
पापत झाला, व मुजराकरून मणिमल्हापुढे हात जोडन उभा राहिला
असतां हे मणिमछकांने पाहून काय वतमान आहे ते मळा लोकर
साग अस या दुतास विचारिळ असतां सा हेराने हात जडोडिर
आणि मोठ्या लिनतेने ते वर्तमान सांगण्यास आरभ केला

| भागभग | दा ०८
|] दूत सांगतस, मणि मला प्रती, केळासाचा पती येत अतत ॥
1 विप्राच्या केवारे, इंद्रादाक सारे, विषण्ण तो आलो, य (ल|गीं|]

॥ सत काटा गाण, सत्रे ते घेऊन, आलाहो धाऊन, सदाशीव |

या प्रमाण दूता'च भाषण एकतांच मछासुरास मोठा. क्रां

उत्पन झाला, व हात पाय आपटन नेत्र फि रावळ आणि माट्या

सवरान मजा जनास हाक मारून बाळं छ[गळा
|| श्होक. | |
॥ उद्यम: साहसं घेयं, बलं वुद्धि : पराक्रम: ।
|! शाड्य यत्र तिष्ठता तनजदवाप शकते 1।

ह षड्गुण ज्याचे आंगी वास करितात याला देवही भितात

आणि त षड्गण सांप्रतकाळी देथ कळास अनकळही आईत
अण अस्त वचनहददी आहे

(९६)
॥ ख्लाक!

अश्वनव, गजेजिव, व्यात्रं नैवच, नेवचळ
॥ भज[पूत्ञ, बहीन दद्यात, देवो दुर्बल घातक?

तस्मात अत्त ज्ञ दुवलाचे घातकी, मतीहीन सरवरबत्रा

. | १. चा कवार घऊन आपल्याश! समर करण्याची इच्छा धारण
- न येताहेत, यास्तव तह्मी संपणे बुरांनी [पञआपळल सनत

यार अतावे, कारण कोणते वेळेस दात येऊन प्राप्त होईल २
नेम नाही. ही मछासराची भाषणें. श्रवण कारितांच संपण
रागा आपआपले हातांतील दास्रे सावीरळी आणे मोठया आ
नै व वोर दादाने भयंकर गर्जना केळी आणि आम्हापळे सर

च कटक तुच्छवत आहेत अत्ते मळासरास आपआपले भाष

त सुचऊं लागळे, आतां इकडे मातेड भेरव आपले सरगण
सह्याद्री पवेता विचार करीत असतां दतांने येऊन विदीत
का, माणे मळ आपळे परीवारासह तयार होऊन यद्धाची
प्रताक्षा करीतात हीं दूत मखीर्ची भाषणे ऐकन मार्तंड भैर

पाठा क्राध उत्पन झाला. नंतर सप्त कोटी गणास आज्ञा

_____ छी कॉ, नुम्ही आग्रभागी जाऊन, मणी मळाचे :

रास वढा घालावा, अशी भेरवाची आज्ञा होतांच सवानी प्र

-____ बंदनें केळी व आज्ञा प्रमाण अते म्हणन निझाणावर
-.____ द्विला आणि रणवाद्य वाजञावेण्यास आरंभ केला.

अ जी '( | श्छे ड अ जत यी ० क गी - - | | त. व |

क" पद. || | व
__ ग दिधला घाव निशाणी, सर्व सुरगणी, तयार होऊनी, शदे.
__ ॥ सावरती ॥ अहू गर्जून शटद्द ते कराताझाद्याचे न द उठले

_ खग कोंदळे, सैन्य चाळळे, वहू गजघाट ॥ तेथे वायत्त
: . ॥.मिळना वाठ ॥ मणी चला ननिक येऊनी, शिवाचे गणी,
| जागा पाहून दिळासे तळ :: यद्ध करण्यास उतताहा वेळ |.
॥ महाच टूते पाहीले, त्वरे धावले, वत क्थेल टोत्य नपा्सी
॥ विप़ केवारी केलासवासी || सरगणा, सहोतही आळे नगर्‌
वे बहु कापड, शेव शकर ॥ कथी वत्त नपासी हेर | |
ऐकुनी वत्त साचार, वीर आनवार, कापळे फार, वीर
॥ नायक !| सुर मजञपुढे अहेत किटक ॥ भंत्र्यासी, त्वरे
_ ती हाकारील, वृत्त कथील, सुरवर आले, यद्धा कारगें | तुम्ह
_॥ यास्तव तयार होणे ॥ कह्होळ, करती अ सर, झार
_ ती तयार, घुन्धर वीर, गनञजंती फार | ठस अ स्रान शोभले
|| कर ॥ दळभार, झाला तयार करून |बेचार, मणिमछासूर

॥ आहाहा करती॥घ.व घाळीजे निशाणा वरात ॥चाल |
_॥ मह्हांचे बोर सर्वत्र कोपळे | कादर गर्जना केली वित्र
॥ यामुळ || यामुळ खग कादळ, आतर चालले, गवे फगळे,
! जाता. रणव || मनी घरून यद्धांचा हेत । |

पा यमा दाहा कडल दळे िद्ध झाल्यावर रणवार्द सरू
8, त्या यागन जो भयंकर नाद उठला तेणेकरून सवे भा
शे कादून गळे

(१९)

॥ स्लाक 1

॥ अश्वनैय, गजंनिव, व्याध नवेच, नवच ॥
॥ अजपूर्त्र, बहीनू दद्यात, देवो दुर्बल घातक1॥

- . तत्मात असन दुमळाच घातक, मती हीन सरवर ब्राह्मणा- न । ती
- .. चा कवार घऊन आअपल्याश! समर करण्याचा इच्छा धारण करू.

_ यार असावे, कारण कोणते वेळेस शात्र येऊन प्राप्त होईल याच
- नेम नाही. हो मछासराची भाषणे. श्रवण कारितांच संपर्ण वी-

रांमी आपआपले हातांतील शास्ले सावरली आणि मोठया आवेशा-

नें व वीर शद्डाने भयकर गर्जना केली आणि आम्हापूढे सुरवरां-
वे कटक तुच्छवत आहेत अते मळासूरास आपआपले भाषणां-
_ त सूचऊं लागळे, आतां इकडे मातेड भेरव आपले सरगणासह

_ सह्याद्री पवती विचार करीत असतां दूताने येऊन विदीत केले
को, मगि मळ आपले परीवारासह तयार होऊन युद्धाची मार्ग
प्रतोक्षा करीतात हीं दूत मुखीर्ची भाषणें ऐकून मार्तंड मैरवास
माठा क्राथ उत्पन झाला, नेतर सप्त कोटी गणास आज्ञा के-
छी कौ, तम्ही आग्रभागी जाऊन, मणी मळांचे नग-

-___ रास वेढा घालावा, अशो भैरवाची आज्ञा होतांच सर्वानी प्रभत.
____ बैंदन केळी व आज्ञा प्रमाण अते म्हणून निझाणावर घाव
._____ दिला आणि रणवाद्ये वाजावेण्यास आरंभ केला,

हि । च
धू कढ डत चि

षद शी क
धाव [बशाणा, सवे सरगणी, तयार होऊनो, दाळ
६ महू गञून शट्ट ते करता वाद्याचे नाद उठले,

क्ट
की च्य

के

क

च्छ ऱ्ञ
कभ
क्य
यया
8] »4]
४
५
0:1६
ऱ्मं
त
र,
ऱ्शर
सगर
का
/ तु
7.2]
-क/?

क्ट ७

हाने दिळासे तळ |) युद्ध करण्यास उताहो वेळ |
पाहील, त्वरे घांवळले, वच कथिल दैत्य नपासी
केलासवासी || सरगणा, सहीतही आळे, नगर
कोपळे, शिव शंकर ॥ कथी वत्त नपासी हेर!
वृत्त साचार, वोर अनिवार, कोपळे फार, वीर
सुर मजञपुढे अहेत किटक | मंत्र्यासी, त्वरे.
वृत्त कथील, सुरवर आले, यद्धा कारगें || तम्हई|

र होणे ॥ कल्होळ, करती आसर, जाळे
धर वार, गजेता फार | शास्त्र आस्त्राने शोभले
त्ठभार, झाला तयार, करून विचार, मणिमछासर

0३

र्न
१ ८

द्ण्पे “

छे, सैन्य चाललें, बहू गजघाट ॥ तेथे वायसत

ठरत! ॥घ.वब घालोज निशाणा वरतिचाल)मणि |

र॒ सववत्र कोपळे | झाहू गर्जना केली विचित्र

य!मुळ खग कादळ, आसर चालले, गवे फगले,

[त || मनी घरून यद्धांचा हेत |

॥हीं कर्डल दळे सिद्ध झाल्यावर रणवा्दे सरू
जो भयंकर नाद उठला तेणेकरून सर्व आर

फ्त
शू

त. ९६)

॥ झोक ॥

1 अश्वननेव, गजनिव, व्याप्रं नवच, नेवचळ ॥.
॥ अजा[पूत्र, बडीमू दद्यात, देवो दुबल घातक

तस्मात असे जे दर्बळाचे घातकी, मतीहीन सरवर ब्राह्षणा-

नै व बोर शद्वांने भयंक्रर गर्जना केळी आणि आम्हापूढे सुरवरां
वे कटक तुच्छवत आहेत अते मछासूरास आपआपले भाषणां-
त सुचऊं लागळे, आतां इकडे मातड भेरव आपले सुरगणासह
सह्यांद्री पवती विचार करीत असतां दूताने येऊन विदीत केळे
काँ, मागे मळ आपळे परीवारासह तयार होऊन युद्धाची मार्ग

प्रतोक्षा करीतात हीं दूत मुखीची भाषणे ऐकून मातंड भैरवास
मोठा क्राथ उत्पन्न झाला. नंतर सप्त कोटी गणास भाज्ञा के-

ठी काँ, तम्ही आमग्रभागी जाऊन, मणी मछाचे नग-

.____. _ रास वेढा घालावा, अशो भैरवाची आज्ञा होतांच सवांनी प्रभू
._____ वंदन केळी व आज्ञा प्रमाण अते म्हणून निशाणावर घाव

-____.. दिला आणि रणवाद्य वाजावेण्यास आरंभ केला,

__ळ ऱ्या कैवार घेऊन आपल्याशी समरं करण्याची ईच्छा घाण करू. _.
____न॒ येताहेत, यास्तव तल्ली संपूर्ण वीरांनी आपआपले सेनेसह त-
_ थार अतावे, कारण कोणते वेळेत शात्र येऊन प्राप्त होईल याच
_- नेम नाही. हो मछासगाची भाषणें श्रवण कारेतांच संपणे वी-
रांमी आपआपले हातांतील शाक्ले सावीरळी आणि मोठया आवशा-

ती हा
क रा
> ऱ्वा 9

पढ. ||

| नि

। सावरती | बहू गून शाट्ट ते करोति॥वाद्याचे नांद उठले,
| सै

|

मिळना वाट |

प. कळ

आटळयळ्ळ

|
|
|
|
1 जांग[ पाह

ह

| विप केवार॑ केलासवासी |। सरगणा, सहातहो आले, नगर...

लि, बहु कापले, शिव डकर | कथी वत्त नपासी हर्‌!

| नायक !] सुर मञपुढे अहेत किटक ॥ गंत्र्यासी, त्वरे
| हाकाराळ, वृत्त कथील, सुरवर आले, यद्धा कारणं || तम्ही
| यास्तव तयार होणे ॥ कब्होळ, करती आसर, जाळ
। तयार, घुरवर वीर, गर्जती फार || शास्त्र आस्त्रान शोभले
| कर | दळभार, झाला तयार, करून विचार, णमछासर

आक्ाहा करता[घव घालोज नशाणा वरतिचालामगि
मछाच वार सवेत्र कोपळे | ॥ाद् गाजंना केली वचत्र,
शामयळ || यामळ खग कादले, आतर चालले, गवे फराळ, .

जाती रणांत ॥ मनी घरून यद्धांचा हेत |

1 अमाण दाहा कडाल दळ सिड झाल्यावर रणवादी सरू
' या यागान जा भयकर नाद उठला तुणेकरून सव आ
कादान गळे,

शाणी, तवे सुरगणी, तयार होऊनी, रखे

न्य चाललं, बहू गजघाट ॥ तेथे वायस
मणी चूला नजिक येऊनी, शिवाचे गणी,

ने दिळासे तळ | युद्ध करण्यास उताहो वेळ त
1 मलाच टूहे पाहीले, त्वरे घांवले, वक्ष कथिल दोत्य नपासी

कुना वृत्त साचार, बोर अनिवार, कापळे फार, वीर

(२५६).
|| पद॒ । मा०

॥ महातूर आण शकर, उभयते वीर, होऊन तयार, चालनी.
|] भाळ ॥ दोन्हा दळ एकमय झाले ॥ दळभार, चाले
॥ गजघाट मेळना वाट, वीर अचाट, वह गर्जती । दस्त
| हातात त्वरे सारवती|वीर घोष बह ते करति वाद्य वाजती,

__॥ आवाज होती, ॥ास््रअस्त्राचे॥ यद्ध चालल आसरगणाच |] »
॥ वीरासी, वीर मिडती, शास्त्रे झगटती, बहू चमकती,

| 'वैजच्या परी ॥ नाना रीतीची युद्ध कुसरी ॥ सणसणा

__ [|| बाण सटती, तया वरती, आस्त्न प्रेरीती प्रयोग मंत्र |

॥ पाश पटांश उल्हाट यंत्र || शिवाचे, दत अनीवार, देती
1 बहू मार, कारेत बेजार, मछवीराला || दैथ सेनेत आकांत
॥ हाळा || वोरमद्र, 'आणि गणपती, असराप्रती, चरणे
1 ताडेती, तेणे व्याकुळ ॥ महंमायेने केला वह छळ 1
॥ भडता! विरासी वोर, अश्व अश्वावर, आणि कंजर, रथ

1 रवासा ॥| शास्त्रे मारांता येक मकासी | रणामध्य राक्षती

1) वार, बहु बेजार, ।नेघेना धीर, झाळे दीनहीन || बह अनीवार क,
_ ॥| शोधाचे गण ॥ राक्षसा, प्रती ते गण, चरणीं घरून, बह
_ -॥ फिरऊन, झोकनी देती || तेणें सागरी जाऊनी पडती ।।

-_ “या च,

|| गजना करती अनीवार, शीवाचे च्यार, तेणेहो फार खग _-
| कोंदळे | जय वाद्याचे घोष चालले ); सेनेचा मोडतो री

-_____._ | नयनी, बोरे पाहूनी, आला धाऊनी तो उल्मलळक ॥मणि
___.॥ मळाचा पतेना नायक ॥ तयाने ख्याती केली फार, तयाचे

त ही

व्ह

( ९६ )

___ पी वार, बहु आनवार, तेणे शिव दूत ॥ झाले मानसी बहु.
.. | दःखात || |

| | ॥ झ्याक ॥ कामदा...
॥ स्वामी कातिके नेत्री पाहुनी ॥ कापला मनीं बहू ते क्षणी]
त्यावीरे | बाण सोडित धावलात्वरे ॥

ह्‌
टा रें
वर [लाहल्याप्रमा्णे स्वामीकातकात मोठा क्रोध उत्पन ज्ञा

_ ॥ गर्जना बहु केली

शल, व बाण साडीत त्या सेन्य सागरात जाऊन [मंसळला, आणि

ठा ख्पात| कला नतर मणिमत्दाचा सेनापती जो उल्मलक व
क|[तकस्वानार्‍ या उभयतांचे यद्ध सुरू झालं. हं वन्नटष्टाने अ

. पेडाकन करून मोठी भर्यकर गजेना केलीं, व बाण सोडीत स्वा
"माकांतकावर धाऊन आला, हे गजाननाने पाहन मोठी गर्जना

कळी आणि वजदाष्टरास यद्ध करण्या करितां पाचारण केलें. व

कुतलामादत्यात नयनंदोने हाकामारिले याप्रमाणेच वीरभद्रांदे,
गुणा, भूगा गणांनो एकेका वीरातत युद्ध करण्याकारेतां बोलाविले,
नंतर ती दान्ही दळे येकमय झाल्यावर, जो कांहीं अह:कार उ-
ठळा तो लिहितां पुर्वत नाहीं अस्तु, पढे जे वेळेस तो दोन्ही

दळे रक झालीं ते वेळेत मोटी गर्दी उसळली र॒ शब्दा-

चा एकच कल्हाळ झळा, त्यामुळे सर्व आका कोदन गोळे व
पुराळ्याचा एकच गर्दी उडाला, सामुळे त्या दोन्ही सैन्यांत का

स ळ्सनास झाळ, फक्त उन्हाट यंत्राचे व॒ बाणांचे अवाज मात्र

एकूयत आण वराचे हातांतील झासत्रं तवेळेस विनेपरी चमकं लागलीं

अशा समया अत्तंख्य वीर गत.प्राण सारू व काह| वुन्हळ हांऊन

न

१1

। करूं लागल, आणि अप्तर! द रोधवाच नुव्य गायन सुरू झाल

( ९७)

जाऊ लागल. या युद्धांत षडानन, गजानन, व विरभद्र यानी कार
स्व्याती केळी ती अशी का, या मणिमळाचे सैनेंत जाऊन भे.

हाल; आणि फार नासाडी करून सोडली पदे मणिमळाचे वज
दोट्राद वार याजवरानर फार निकराचे युद्ध केळे, अखेर शिव.

गणांनी त्या मछुवीरास फार त्वरेने यमलळाकांस पाठविले. जे

वळत उल्मृलळक वजदाष्ट व कतलामा हे रणांत गत झाले ते .

वेळस असुरदळात माहा:कार ह[ऊन त्या सं बोरांस पळ सट-
छा, इकड झाव सनंत जय वद्यवाजं लागळी व सरवर पष्प वष्टी

>

अश्या प्रकारचा या शिवसेनेत अनंद हाउन राहिला आहे, व
स्वामोक।तंकांदि वीरांचा मोठा गोरव करत!हेत, आता इकडे ब-
1णेमलळाचे ञे राहिलले वीर त्या सवानी पळ काढेला असतां तं
[केतोएक मागतच मरण पाबळे, व कितीएक घायाळ होऊन
पडले आणि कांही वीर शरेरने छन वेच्छिन झालेले, ते वीर
मणिमलाकडे मोठया कष्टानं झडतपडत नाऊन पाोंहचळे, ब

मोठा उसासा टाकून रडूं लागले, नंतर झालेला मजकूर सव स-
हाासुरास विदित केला, मोवगणांनी आपक्ते बीरात मारिळे

ब सेनेचा मोड केला, हे वर्तेगान मलासुरास समजतांच हास

____. मोठा क्रोध उतनन ज्ञाला, व सिंहात्तारखी मोठी गर्डीना केटी.
_ साणि उस्तासा टाकून बोलूं लागल! का डनूनी ममसरनेंचा नाश.

1. ४४ )

|| [भन्नब तजनमां || कामख्पा हार जगाच उध्पार ध त्‌ इाकर - | स्वी

॥ तज नमो ॥ कतांहता भाला नमिता मी त्याला स्फुताही मज

।!ला तची देतां || आहं ब्रह्म सफ्ती पावला आहेती निर्मिली

द». फक

॥ शक्तो ती आदिमाता || मग तीन गुण निर्मिले सगुण दाक्ती
॥ तयातीन तूची दिल्या | चांदा टुवनाला अकार आणिला तू"
_॥ चि सवे ठेला बाह्यांतर ॥ ह्षणूनि जमीतो चरण धरितो स्तवन

|| करितो दाक्ती तूशी ॥ प्रपंची वर्तत तयावीरहीत सदा] तूं नांदत
.॥ आससारे ॥ नमो विष्णृरूपा, नमो शिवभुपा, लिला ह्या आमुप!
_॥ तुझ्याचारे ॥ परमहंसाय, नामितो शिवाय, चिन्मात्र मृतय तूज-
॥ नमो [।। व्यक्ती वीरहित सदाहा वतत परी लिप्ततीांत आससारे!
|| मी तो कांय मूढ, तवगुणगूढ व्यर्थ बडबड करीतसे ॥ स्तोत्र
|। मळासूर करीत संदर तणे तो शंकर तोषलारे |

ही मह्ढासुराची स्तवरूपी भाषणे शुद्ध अंतःकणा पासून: नि-

ऑन

घालीं, ती शंकरांनी श्रवण केलीं नंतर मोठया प्रसनतेने मछा-

. सराशा बाल लागले का, ह्या वेळेस तला जी इच्छा असेल ते
मागन घे. मो देण्यास सिद्ध आहे, हे मातंडभेरवाचे अभय
भाष्य मछासराने श्रवण करतांच बोळ लागला,

|| भभंग !!

॥ तुझा मी रे दास प्रतापे विशेष, न्यून या दासास नसे कांह ॥
॥ मृत्युलाकां वास नाशिवंत खात्त, कळले मनास सत्य माझ्या |
॥ प्रहधनदारा व्यर्थ हा पसारा, मृत्युरणीं वीरा होच योग्य ] इ६

ऱ्ञू १.

-__-॥| लोकी

: मनीषा होती, ती ती मी सुप्रसजञ मनानें पर्ण केली आहे, ही.

१
|
तं
|

0 हा मकी “पक पोती ल धनी. क

( ४९५ )

रणी ज्याची ख्याती, माक्ते तयाप्रती बोळे वेद ॥

कॉ वि

विश्वाचा अधार तयाबरोबर, यद्ध अनिवार केल स्वर्ये || इच्छा

सल्ल्या
4

|

| मजप्राते एक उमापात, मम नामाप्राते आरं होइ || अधघो मम
| नाव मग नामतव, येवढ पुरांव मनारथ || पायाखाला तव राहा-
| मम शव, मातडभरव मल्हारि तं ॥मम मखीस्तात झाले जे
|
|

र

]! चित्र, भावे जे पवित्र वाचिताती.|| तयाचा मानस पुर्वीवा तो
खास, न करी आळ प्रभराया |

हें मलळासूराचे ओदार्य पाहून, मातंडभेरवांनी हास्य वदन के-
ले. व मल्हासुरात आनंदोक्त बोलते झाले कों, जी जी तुजी

तेडभंरवाच मपातन भाषर्ण निघताइहत इतक्यात मछासराच

मखांतून आतमस्त्ररूपाची ज्योती निघून मैरव मुखीं प्रवेश करती _ <_.

माळ! ह अघाटंत चमत्कार पाहन सरराणांना वार शब्द

जयजयकार कला, व जयवाद सरू झाला, सरवदे पृष्पव्टा करू

लागले, अशा प्रकारचा यया स्थळीं एकच ब्रझञानंद होऊन राहि-
आहे, आतां इकडे महासुराचे पांच पुत्र होते यांची नावे

प्रथम कुंभ, दुसरा सुशील, तिसरा देवगधवे, चोथा लोहगेला,
पांचवा माहाबाहु. हे मलहासुराचे पांच पुत्र, यांनला मछासुर र

-___ रणांत पडला हें वर्तमान समजतांच ते पांचही बंधू मोठें क्रोध!

विष्ट झाले व ज्याने आपले प्रियाचा वध केला, त्याचा सड उग-

र _ वेला पाहिजे असा पिचार करून ते तेथून फार त्वरेने निघाले

७ भरव ज्या स्थळी होते या स्थळीं ते येऊन प्राप्त झले,

( ४६ )

- हें मातंडमैरवांनीं पहातांच तुल्ली पर्वत व्हाळ, असा झाप दिला. ग ल
_ असतां, ते तात्काळ पांचहि बंध पर्वत होऊन पडले, नेतरमार्त-
नड भरव'ंनी सवे सरगणास आपआपले स्थानाप्रत ञोवयांत सां . .

पा शल.
र]

७, व ब्रह्मवृदाचा माठा आदर केला आणिमा पुढ यास्थळा |
प्रगठ होईन, असें सांगून मातंडमैरव तात्काळ गुप्त झाळे, हे _.

चरित्र कृतयुग लागल्यापासून तीन लक्ष वर्षांनी झाले असे जया-

दरी माहत्मीं वाणले आहे. पटे मार्गशीष राढवाडी रविवार डात

'ष्याकती लिंगे निघाळी; हे ब्रह्मदेवानी पाहून मातंडभेरवाचे
मृण्मयध्यान कल, व वेदोक्त षोडशोपचारे पन्ना केली नंतर सप्त

. पुज्षाना स्ततास आरंभ कल
। झोक ।। अनष्ट्पछंद,

तारका नक्षत्रावर मणिचल पर्वतांचे नजिक पृथ्वीतन दोन धन-

॥ नमस्ते गिरजानाथा, शंकरा भस्मलेपना | 'नंदीवाहनं सवश, नि.

|| लकंठा सदाशिवा || गंगाघरा भालनेत्रा, गनचर्म पारेधानका ।॥

॥ निलकंठ विराजेतो,रदर अवतार साजीरा;रुंडमाळा गळा शोभे, ।
॥ त्रिपुरासुरमदन! | वटवृक्षस्थळीं बेसे, शात्वत पारेधानके ॥पॅ-
1 चवत्क्र पहा कस, वामा पावेतावस | दरापाणीं विराजता, |

॥ आयव दराहस्तका ॥। निरालडमर आ[णं, नरकपाल तेघवा ||

॥ चताभनस्म सवअगा, गरवणं वतिराजसे | कढूतनय सभता,

॥ दक्षमख विध्वसना || सागर सत मारितां, विल्ववक्ष करे राक्षसा]!
1! भिछाभवांना कीती, त्रझचारी सदााशोवा | मदनांतक केसा
॥ त, छेंदिल ब्रक्षणीर हे || गजातरा मर्दनिया विननयी सवकाळहो,

अ:

हक
| बाणरावण च्यांडडश भक्त हे तज उत्तमा ॥ पार्वती दिघलोकेही
॥ स्थाप्सता मद्रकाला ती, आतमालिंग देडनिया, तोषवीभक्तवच्छ
1] ही || वामदेवा तारूनिया, स्वपददाविठे कसे || तवभक्ता जत्ती
रच्छा पुरवरिती गिरजापती || तवगण वणीया, शेष हा थकला
भे तथे मा मतीहीन, वर्ण कसे तवगणहे || चार सहा अ
राहू, शिणळ बहुवाणता, तुझी आगम्य ठीलाही, कर्ता तच बा-

|
- |

_.__ ॥ असे ॥ कर्ताकरवितां टंचि, निमिय प्राणीमात्र हे, ऐसा दिना-

१
|
॥ चा तू नाथ, रक्षत्ती शरणांगत | काय वर्णमतीहीन, षड हे
॥ नासात[बहु, कपा करा आतां तंचि, बाल हा दारणांगत ।॥
॥ घ्यान [|
। ध्यावेन मल्हारे देवे, कनक गिरीनिभं, म्हाळसा भुवषितांकं ||
| सवत अश्व खडट्हास्त, विवधवृध गणेः शेब्यमानं कतार्वे ।!
। सुक्तात्र दसमुव्वा, डमरूवेलसितं, नेश्‍्प चरणांभी राग |
| नयं भक्तेसीतष्ट, स्वगण परिवर्च, निय मोंकारगम्यं 1
| भमंग | |
1] परेताप्रिय शिवा मा्तडभैरवा, देवा आपधेदेवा तज नमो ।॥
॥ निपुरमदना, काम त दहना लिला तझ्यानाना, तननमो 1१
_ |॥ मछाती मार्खने, विजयी तं रणीं सर्वांचा तं घनी, तननमो !।
1 मह बपुमता, दिली त्वा गती, ऐसा उमापती; तनजनमो ॥.
॥ मयराळा आतां शिणलोा स्तर्वातां तांच सवे सत्ता तजनमो!|

/
|
1
[

टी. ॥ करूणा सागर, मातड साचार, जगाचा अधार तजनमो ।

। एस लान झाले, प्रभुत्तंतोषले, मग प्रगठड़े पार्थिवांत ।

(८)

हक

जो धनुषण्यकृती (गे प्रगट झाली होती, ती अदऱ्य हे यन |

जी फषिनीं मृणमय मूर्त केली होती, त्या मृतींत माहडमैरव प्र |
गट झालें. नंतर मातडभैरवांनीं हास्यवदन करून सर्व अक्मवं-
दास अभय वचन दिले, पढें सवे ब्रह्मवंदांनी मार्वडमैरवाची
राजापचार पुजा केली, नंतर पात्र घेऊन यांत श्रीकळ व रजनी
चण ठावळे, आणणि हातांत दिवटी घेऊन व तळीका देवीची प:
जा करून मुखाने येळकोटभे अता शब्द केळा. व सर्वानी त्या

यान्नास हात लाऊन ते पान वर उचलन पन्हा खालां ठावेल,
आणि मातेडभेरवाचे चरणावर तें सर्वे जरम्हवंद लिन झालें अततां
मातंडभेरव बोलते झाले.

|| अभंग |

॥ मग झव बोळे, तुम्हीं वृत केळे तेणे मन घाले, माजे साच ॥.
|| ऐते जे वर्तती, स्वये तयाप्रातते, रक्षीन कल्पांती, सय जाणा ॥
1 विप्नते बोळती, केली तव स्तुती, भावे ने गाताती तया रक्षी ||
| |

|

_ 1) अवतार चारेत्र, तुझे हे विचित्र, वाचिती पवित्र, तया |
ती. दारापुत्र धन, गज अश्वजाण, इच्छिळे देऊन, भक्ती लावी ॥

1 रणामधी जय, आते तया ठाय, दादी देवा पाय,स्वरये तची रोग

|

1 दूर करी, स्वर्ये तूवचि तारी, भावे जो उपच्यारी, माहातमाते ॥
] माहत्म वाचेती, तुज ञे भजती, तया हा वरती, कृपा करी ||
'। अति मोक्षाप्रती, नई उमापती, कारतसे स्तति, मंदमती ।
1। यक्षराक्षताचा, बाधाती भताची, पिडा [पेशाच्याची नोव्हे कदा |
॥ अथ रक्षताता, छेखन करिती, रक्षी तया प्रती, मयराळा !)

0 6. आ ण

-._ __ प सुख देई त्याला, नमिता चरणाला, तची सर्व ठेला बाह्यआंत

॥ ज्याप्र आदेकुर, श्वापदे अपार, होताती केकर नामापर्ढे ॥.
| पुरवाव दवा, सवे मनोरथ, दिनाचा तं नाथ, सत्य खरा ॥

ही ब्रह्धवंदाची स्तुतिपर भाषणें ऐकून, मातडभेरवास

__ परमानंद झाला. नंतर सुमन वदनानें त्या ब्रव्हणास

बाळू लागल, तुम्हा जे जे मागितलंत तेते मी सर्वे तुम्हांस दिले /_
आहे, व जे मातडभेव, मल्हार, मराळ, मंगनाथ, म्हाळसांपाते
_ या नामे कडून मला भनतील, यांचा सवे प्रकारे मी सांभ

कराने, अत वटून मातडभरव गगाम्हाळसंसह, त्या नंदी वहान
भणमय गूतातच बाघ्यश्पान राहतं झाल, नतर ब्रम्हवंदा आ प-
अर्पल अश्नमास नात झाल, य स्थळास हाळा पसपूर अथवा

_ मैलार असे म्हणतात, आतां इकडे नेवास मुकामी तीमडोट या

नांवचा एक मनुष्य जातीचा छिंगा्यीत वाणी रहात होता, त्याचे
घरीं गजञांत लक्ष्मी असून, तो फार संभावित व सात्ोाक मनष्य

हाता. परतु त्याच पाटा काहा संतान नसल्यामुळं त! रात्रंदिवस
चिता करात अत. आस्तु, पुढे आपल्यात संतान व्हावे म्हणून

त्याने क॑व्यावची रुपये धमं खचचे केला, व जाग जागा शिवमं-

>

दिरांत अनुष्टाने बसविली. . आ'ण आपण स्वतां रात्री अव्यम्न

आच

मनाने [शव बाक्तिची पुजा करीत असे, आतां इकडे प्रेमपुरी जी.

.._.___ फुबीनी नंदोवाहन मृणमय मूर्तत गुप्त रूपाने असतां, शक्तिने
577: >शिवासत विनंती . र. ये
__ होऊन कतंब्यकमही झाले. मजविषयी कांहींच काळनी करींद

केलीं की, महाराज आपले तर अवतार चरित्र

जीर

अच गुप्त रूपाने केती दिवस रहावे, हा म्हाळ-

कतांच मातेडभेरव बेळ लागले, आपण नेवास
र वाण्याचे घरीं अवतार घ्यावा म्हणजे त्या स्थळी
पाण महण करीन. ह! भाषण औएंकतांच शात्ता

घऊन निघाली, इकडे तीमशेटी नियाशा : प्रमाणे

नान [शव शाक्तेची पूजा करत असतां, त्या स्थ-

| स्हळसा ता प्रगट हाऊन, तेमरऱटास [दिव्य
ढे लिहिल्याप्रमाणे बोलती. झाळी वेरराहि, तीम

नेच्छा असेळ ती श्रत कर, मी ती पुरविण्यास
₹ देवाच भाषण तिमशेठाने श्रवण करतांच. मा
छाकने कडन या दासास कांहीं नन्य नाहीं, परत

ऱ्य

जि

दुस इच्छा नाही. ही तिमशटीची भाषणें
यांत्त सागेतले को, बापा तुक्षे पाटी पत्र संतान
1. भाक्ते पाहून शिवास दया आलो, व याने

आक्षा कली आहे. . तस्मात तं आतां नेत्र ज्ञा- “!

र. 40 क. स

शब्द एकतांच तिमदोटीने नेत्र झाकिले नतर्‌
'स्वरूप धारण केल, व रुदन करण्यास आरभ

» ञ वळस रड लागले, ते वेळेस तमराटान

विण च[हिकडे पाहता तंव देवी दिसत नाह,
व्याच द््टांतत तं बालक पडले, ते पाहन त्‌ा
ल. चे प्रमभराने त्या बालकास उचलन उरा

| तरा! आपण ठढपाकरून मला ससत कराव,

द न ऱृ क्र
वि च्य -.4क> कड आवि कडन
. 4५. रड म गी कालरा तक न हित क ॥00.:20ें:
पकट ७३० ऱ्

. ही
पा कण्यस्यचच्का

(४९):

_ | सुख देई त्याला, नमिता चरणाला, तुची सवे ठेला बाह्यआंत ॥.

'व्याध्र आदिक्रुर, श्वापदे अपार, होताती किंकर नामापुर्ढे ॥..
ह

पुरवावे देवा, सर्वे मनोरथ, दिनाचा तु नाथ, . सत्य खरा ।॥

न

- ही ब्र्वंदाची स्तुतिपर भाषणें ऐकून, मातडभेरवास
परमानंदा झाला. नंतर समसन्न वदनाने त्या ब्रम्हणास

इ”

करीन, अते वबदून मातंडभेरव गंगाम्हाळसेसह, त्या नंदी वहान
मणमय मूत।तच त्रोव्यरूपाने राहते झाले, नंतर ब्रम्हवृंद आप-
आपले अश्रमास जाते झाले. या स्थळास हाळी प्रेमपूर अथवा

_ मैलार असे म्हणतात, आतां इकडे नेवास मुकॉमी तीमदोट या
नांवचा एक मनष्य जातीचा लिंगायीत वाणी रहात हाता, त्याचे

घरी गञ्जांत लक्ष्मा असन, ता फार सभमावित व साताक मनष्य

. होता. परंत त्याच पोटीं कांहो संतान नसल्यामुळे ता रात्रंदिवस
चिंता करीत असे. आस्त, पढे आपल्याप्त संतान व्हावे म्हणन

त्याने क!स्यावधा रुपय घम खच कला, व जाग जा शवम-

____ दरांत अनष्टाने बसविली. आ'ण आपण स्वतां रात्री अव्यप्न

नाने शोव गाक्तिची पना करीत असे, आतां इकडे प्रेमपुरा ज)
ञरषीनी नंदीवाहन मणमय मतांत गप्त रूपाने असतां, शाक्तिंने

»...._ . दोवास विनंती केली कीं, महाराज आपले तर अवतार चरित्र १५
र .. होऊन कतंब्पकमही झाले, मनजविषयीं कांदींच काळजी करात...

बेले लागले, तम्ही जे जे मागितलूंत तेते मी सर्वे तम्हांस दिले ।-
- आहे, व ज्ञ मातडभेरव, मल्हार, मराळ, मंगनाथ, म्हाळसापाते.
या नामे कडून मला भजतील, यांचा सवे प्रकारे मी सांभ

५०).

बाही, तरी मी अर्घे ग॒प्त रूपानें किती दिवस रहावे. ही म्हाळ-

स्व ह २3
सेची भाषणें ऐकतांच मातेडभेरव बोलं लागळे, आपण नेवास 7.

___ मुकामी तोमशोठ वाण्याचे घरीं अवतार ध्यावा म्हणजे त्या स्थळ क्त.
मीं येऊन तुज्षे पाणी ग्रहण करीन. ही भाषणे ऐकतांच शक्ति ी
भैरवाची आज्ञा घेऊन निघाली. इकडे तीमशेटी नियाशा : प्रमाणे क अ

वी

रात्री अव्यम्र मनाने शिव शाक्तेची पुजा करित असतां, त्या स्थ-
व्ठी अदिमाता जी म्हाळसा ती प्रगट होऊन, 'तिमडोठास दिव्य ्
चर््षु देळें, व पुढे लिहिल्याप्रमाथें बोलती झाळी. वरराहि, तीम.

शोटा जी. तुला मनेच्छा असेल ती श्रुत कर, मी ती प्रविण्यास

_ समथ आहे. हे देवीचे भाषण तिमशेटानें श्रवण करतांच, मा
ते आपले ळपावलोकने कडन या दासात कांहीं नन्य नाहीं, परत

पाटा सतान नाहो तरो आपण कपाकरून मला ससत करावे,

याशवाय मला दुस इच्छा नाहो. ही तिमराटीची भाषणे
- ह्याक्तेने ऐकतांच यांस सांगितलें काँ, बापा तक्षं पार्टी पत्र संतान
गाट परतु तुझी भक्ति पाहून शिवास दया आली, वयाने वी.
'तुज.वेषयी मळा आज्ञा केळी आहे. तस्मात तूं आतां नेत्र झाॉ-... व
क, अत्त शक्तेचे शब्द ऐकतांच तिमगोटीने नेत्र झाकिले. नंतर | ।
_ अदिमातेने बालस्वरूप धारण केळे, व रुदन करण्यास आरंभ

केला. तें बालक जे वेळेस रडूं लागले, ते वेळेस तिमदाटीन

बेत उघडळे, आणि चोहिकडे पाहतो तंव देवी दिसत नाही,

परतु याच समार त्याचे दष्टींस ते बालक पडळ, त पाहून तो

तात्काळ उठून गेला, १ प्रेमभराने त्या बुर्कास उचलन उरा.

( ५९)

सो घारिळे. नंतर परमेश्वराने आपल्यावर कृपाकरून हें कन्या |

- रत्न प्रसाद दिला आहे, हणन मोठा अभारी झाला, व परमंश्वरा-

चा स्तव करू लांगळा, पुढे त्या कन्येचे तीम टी मोठ्या १
प्रीतीनें लाळन पाटन करू लागला व त्या कन्येचे नांब त्याने

कू... ८ अर च्य

__ म्हाळसा असं ठोवेल, . नतर काहा दिवसांना ता! कन्या माठा.
_. झाल्यावर मातंड भरवाचाी भाक्ते करू लागला! ह्‌ तामदाटान

___. पाहन यास फारच आश्चर्य वाठले व यांचे प्रेम या. कन्येवर ना

क

__. [देवसे दिवस विशेष वाढत चाळले. म्हाळता तीम शेटांचे दाष्टेस

ह"

क्षणभर न पडली तर यास चेन पडत नर्ते, पुढ दिवसादवस
म्हाळसा उपवर होत चाळली तसतसी मार्तंड भैरवाची इृढभ-
क्ति करू लागली. आतां ती कन्या उपवर झाली असतां तीम
शोटीचे मनांत तिचे सयंवरा विषयी वारंवार विचार होऊ लाग

पटे एके दिवशीं तीमडोटीने कन्यकेस जवळ बालावलळ,
आणि मोठया प्रीतीने मांडीवर बसावेळे, व मुख कुरवाळन हासत
हांसत बोलं लागला, बाई आतां तुक्षे लम कतव्य आहे यास्तव
तळा वर कोणचे प्रकारचा पाहिजे तो मला सांग. हा ताम

_ शेटींची भाषणे म्हाळसेने श्रवण करून तामराटास माठ! माया

. दाखविली व लाडे लाडे हांसत हांसत बोबड बाळान आपर पे

९ [सो बोळं लागली. ताता, ज्यांचे मी रात्रंदिवस (वितन करत कजा शि
:_...._. तोच माजा पती होय, यास्तव तूं माझे स्वयंवराची काळजी करू. ,
:.. _. _. _.. नकोत, ही कन्येची भाषणं ऐकन तीमदोटी त्या कन्यस पुन्हा

:. _____ विंचारताहेत. मातड भेरव जातीचे कोण, व राहतात कोठ, आ-

( ६९

! असे तला कशावरून समजले, ते सवे वतमान
फर, वगेरे मजकर विचारला असतां म्हाळतानें
भस कुला, ् सल
॥ साकी गमन
ठा ते मदन करण्या, धारेला शिवे अवतार ॥
री मार्तंड भेरव, तोचि मम भतार ॥
प्रभूला ञे वेळेस माझी करूणा येईल ते. वेळेस
1 स्थळी येऊन माज्ञे पाणी ग्रहण करतोल, ही
तीमशटीने श्रवण करतांच सास मोठा आनंद:
ढे तोही मातड भेरवाची दृढ भाक्ति राजीदवस

क्ट

पुढे मातेड भेख कांडा दिवसांनी एके. दिवशीं
चे स्वप्तांत आले. आणि मी तक्षा जामात आलों
आतां तझी कन्या मला दे. परंत त॑ आपली क-
कुटुंब सहपरीवारे मक्काम पाली येथे यावे म्हणजञे
म्हाळसंचे पाणी प्रहण करीन, असे तीमगेटीस
भरव तात्काळ गप्त झाले. नंतर तोमशोठी जागा
मोठे आश्वय॑ कशर्लागला. पठे उजाडल्यावर
केस जवळ हाक मारून रात्री स्वप्तांत झालेला
नेवे निवेदन केला, नेतर सवे तयारी करून सह
समारंभाने कन्यकेचे लग्न करण्या कारितां निघून
ऊन दाखळ झाले. आतां इकडे मार्तंड भेरव
देवते सहअरतमान ल्मा करितां भ्रेम पुराहून नि

( ५६९ )

सी धरिळे. नंतर परमेश्वराने आपल्यावर कपाकरून हे कन्या |

रत्न प्रसाद देला आहे, ह्षणंन माठा अभार[ झाला, व परमत्वरा-

नचा स्तव करू लागल[, पढ त्या कन्यच ताम रटा माठया

प्रीतीने लाठन पालन करू लागला व त्या कन्येच नांव त्याने

५७. ०...

___.. म्हाळसा असं ठोवेळे. . नंतर कांहीं दिवसांनी ता कन्या मोठी .

क,

______ झाल्यावर मार्तंड भैरवाची भाक्ते करूं लागली. हे तीमदोटीने /_.

__._ _._. पाहन यास फारच आश्चर्य वाठलें व यांचे प्रेम या. कन्येवर

उदेवसे दिवस विशेष वाढत चालले. म्हाळसा तीम शेटीचे दाषेस
क्षणभर न पडली तर दय्यास चेन पडत नसे, पुढं दिवसदेवस
म्हाळस्ता उपवर होत चाळली तसतत्ती मार्तंड भैरवाची दृढभ-
[क्त करू लागली, आतां ती कन्या उपवर क्षाली असतां तीम
योटीचे मनांत तिचे सवयंवरा विषयीं वारंवार विचार हाऊ लाग.
ला, पुढें एके दिवशीं तीमदोटीने कन्यकेस जवळ बोलाावेल,
आणि मोठया प्रोतीनें मांडीवर बसविळे, व मख करवाळन हांसत
हांसत बोलं लागला, बाई आतां तुक्षे लम कतव्य आहे यास्तव
तला वर कोणचे प्रकारचा पाहिजे तो मला सांग. ही तीम
शेटीची भाषणे म्हाळसेने श्रवण करून तोमदाटीस मोठी माया

दाखविडी व लाडे लाडे हांसत हांसत बोबडे बाळाने आपले पि-

__ यासी बोळ लागली. ताता, ज्याचे मी रात्रंदिवस चिंतन करते ह
_... तोच माज्ञा धती होय, यास्तव तं माझे खयंवराची काळजी करू. . -

:.___ नकोस, ही कन्येची भाषणें ऐकन तीमदोटी त्या कन्येस पुन्हा

व र र) [वेचारताहेत मातुड भरव नातांचे काण, वे राहतात काठ, आ- |

( ६२)

बणिततक्ष पता अस तला कशावरून समजळ, त सवे वतम

भला [नवंदन कर, वगर मञजकर [विचारला अत्ता म्हाळताने. | वि

सांगण्यास आरंभ केला
| ॥ साकी | |

॥ मणि मछा ते मदन करण्या, धारेला शिवे अवतार ॥

॥ प्रभु मल्हारी मातड भेरव, तोचि मम भ्रतार ॥

ताता, त्या प्रभूला जे वेळेस माझी करूणा येईल ते वेळेस
ते आपोआप या स्थळी येऊन माज्ञे पाणी ग्रहण करतीरू, ही
कन्येची भाषणे तीमशेटीने श्रवण करतांच सास मोठा आनंद
» प्राप्त झला व पढे तोही मातड भेरवाची दढ भाक्ति रात्ीदवस
_ . करूलागला. पढ मातंड भेरव कांही दिवसांनी एके दिवशीं

' रात्रो तीमदोटीचे सवम्तांत आले. आणि मी तक्षा जामात आलो
आहे, तस्मात आतां तक्ीी कन्या मळा दु. परत ते आपली क-

___ न्या घेऊन सहकटुंंब सहपरीवारे मक्काम पाळी येथे यावे म्हणजे

त्या स्थळी मो म्हाळसेचे पाणी प्रहण करीन, असे तीमशेटीसत
- सांगून मातेड भरव तात्काळ गुप्त झाल. नंतर तीमशेटी जागा
होऊन स्वताचे मोठ आश्वये करूलागला. पुढे उजाडल्यावर
तीमशेटीने कन्यकेस जवळ हाक मारून राझ्री स्वपांत झालेला
मजकूर तिळा सर्वे निवेदन केला, नंतर सर्वे तयारी करून सह
परीवारे मोठया समारंभाने कन्यकेचे लम़ करण्या करितां निघून
पाळ मुक्कामी येऊन दाखळ झाळे. आतां इकडे मार्तंड भेरव
तेहतीस कोटी देवते सहवर्तमान लया करितां प्रेम पुराहून नि

( ६९ )
घाळे आणि मोठया समारंभाने पाल मक्कामी येऊन दाखल ज्ञा.
ळे, नेतर तीम शेटीस बोलाऊन आणिले, पुढे ब्रम्हदेवाने मातड

भेराचे व म्हाळसेच घटीत पाहिलें तो छत्तीस गण बरोबर उत-

रळ, मग पोष्षी पार्णमेचे दिवशीं सिंह लमावर समहत पाहन दि-

चाळम़रावर मा्तेड भैरवाचे व म्हाळसेचे लम लांगळे, ब्रम्हदेवाने
- झतरपाठ घरीला ब बहस्पतीने मंगलाष्टके म्हटली. काळाने सा

_ . बेधांन गाईला अशा प्रकारे त्या शिवडाक्तीचे पाणी ग्रहण झाल्या-

__. वेर पुढे सोळा दिवस मोठे आनंदाचा सोहळा झाला. तीमशेटी.
_ नें करोडो रुपये धर्म खर्चे केला च मातंड भेरवास गज, अश्व

लस दासा वगर्‌ पुष्कळ आंदण [दल, पढ मातड भरवाना स

.... _. बरस मोठी देणगी दोऊन व मोठया सत्कारानें सर्वास बोळविले,

नेतर तीमदोटीस मातड भैरवानीं जाण्यास आज्ञा मागितली अ-
सतां तीमराठीने मळा आपला व कन्येचा विरह सहन होणार
नाहीं अश्या विषयीं विनेती केळी, मग मातड भेरवानी तीमशे-
ठीस समजून सांगितले की, आमचे कर्तव्य कर्म थोडे राहील आहे

यास्तव तुम्ही आम्हांस येथें राहण्याचा आग्रह करूं नये. हीजा-

-__. _. माताच[| भाषण एंकन तामरटा निराश हाऊन स्तब्ध झाला, न-

____ तर मातड भैरवानीं तीमशेटीचे अनेक प्रकारें शांतवन करून
' ... यास सहकटंब सहपरीवारे नेवाशयकडे रवाना करून दिले. मग

____. म्हाळसा सहीत माड भैरव पालीहून निघाळे आणि प्रेमपुरी_.
-.__._._ . यऊन ती विप्रानी नंदो वाहन मते मणमय केलीली त्या मूतीत
____. मातंड भरव गंगा म्हाळसा सहीत गुप्त रुपाने रहाते झाले,

7. ४.)

आतां इकडे पूर्वी गंगा पार्वती सहीत केलास पर्वती वास करीत
असतां गंगा पार्वतीचा नित्य कलह होत असे तेवेळेस पावतीची

सखी जयानांमे हाती, तीने सा दोघींची समजूत करीत असावी.
असे कांहीं दिवस्त चाल असतां. एके दिवशी गंगा पार्वती सर्वे
दरयीतभाव टाकन मोठे आनंदात येऊन गोडीची भाषणे करता.
हेत, अश्या समयीं जयानामं जी परिचारीका तीही जवळच हाती
पुढे त्या गंगा पावेतींनी विच्रार करून त्या जया स्त्रोत भाष
दिले ते असे काँ, सखे न वेळेस आम्हा दोघो आपआपतांत
कलह करतो ते वेळेस त॑ आम्हां दोघींची समजत करतेस, या-
स्तव आम्ही दोघीनी शंकराचे तिसरे भायत तुला दिळ आहे
ही गंगापावेतीची भाषण जयाने एंकतांच, स्त्रियांचे भाषणाचा
नेंम नाहीं, येवळ्याकरितां या गोष्टीस कोणी तरी साक्षीदार पा-
हिज, हं जयाचे वाक्य पार्वतीने ऐकतांच, बाहेर माझा पुत्र
गणपती आहे यास घेऊन ये, ही पार्वतिची भाषणे जञयाने ऐ
' कतांच बाहेर जाऊन गणपतीस बोलावून आणले. ' गजाननाने
येतांक्षणीं उभय मातेस वदन करून, काय आज्ञा आहे म्हणू.

न विचारलें असतां, गंगा पावेती गणपतीस सांगू लागल्या की,

ज्याप्रमाणे शोकराच्या आह्मां उभय स्त्रिया आहोत, त्याप्रमाणेच
आह्यी दोघींनी या जयस शंकराचे तिसरे भायंत्व दिल आहे. या
गोष्टीस आह्मी तुला साक्षदार ठावेले आहे. ही गंगा पार्वेतीची
भाषणें गणपतीने श्रवण करतांच, तुम'चा स्त्रियांचा कांहीं नम
नाहीं, यास्तव तुह्ली मला पत्र लिहून द्या, हणजे ठिक पडल, हे.

0 १.)

_ गगपती वाक्य ऐकतांच पारवती हणू लागली को, तू पत्रलेखन
कर आह्ली चिन्हे करून देतो. असें गंगा पावतीने गणपतीस
सचविले असतां, गणपतीने पत्न लेखन केल, व गंगा पार्वतीचे
हातची व्या पत्रावर चिन्हे करून घेतली. नंतर या नयस वराबर

ब.

घेऊन गणपती शंकराकडेस आले पत्र शंकरास दाखवू

न ही त्रितीय भार्या गंगा पार्वतीने आपल्यास करून दिली आहें

यास्तव इचा अंगिकार केला पाहिजे. ही गजाननाची भाषणे

' ऐकन व तें पत्र पाहन, शंकरास मोठा आनंद प्राप्त झाला. पुटे

दांकर हांसत हांसत ञर्येस बोलं लागले कीं, तुला माझी प.
तनी होण्याची इच्छा आहे काय? ही शीव भाषणे ऐकन जया
बोळ लागळी, माहराज मी आपले पायांची दासी आहे. आपण
कृपा कराल ती खरी. ही नयेची विनयपर्वेक बव लिनतची भा
षण ऐकन शंकर मोठे सप्रसन्न झाले, आणि या जयेस बोळं

_ लागळ, पढे मातडभेरव अवतार धारण करू त वळस तुझ!

आंगीकार करूं, ही गांकराची भाषणे ऐकन नयान मला नज
मांतर करण्या विषयी आक्षा अस्तावी अत्ता विनती कलां अत्त-'

. _._._._._.ळ तां दांकरानी जयेस सांगितले की, पर्यी किरात अर्जनाचे यद्ध
| _ अजंनाचा बाण माज्ञे मस्त्का लागला आहे तां हा बाण मा तुला
- दोहा व त हा बाण घेऊन मत्यभवनोी बाणासराचे उदरा या. बा

[सह उत्पन्न होसील. पढे मी मणिमळ मदन करण्या कारेता,

: ____ मार्तंडभैर खूप धारण करीन ते वेळेस मी स्वतः तुझेपाणी ,
:_____ प्रण करीन. ही शंकराची भाषणे ऐकतांच, जयेने हकरांची |,

( ६६ )

आज्ञा घेऊन शकरपाइई दहात कला, व मत्यळाका सुत| झोला

1 शशथिख या जा

तां इकड बागासराचां स्त्ञरा गारादर हात्साता नवमास पण का. |

७ नंतर ती राजस्त्री प्रसत झाली असतां कन्या रत्न पसवला,
_ जे वेळेस जयाच जनन झाल त वळस ह्षाकराना दिलेल! बाण __
तिचे समवेतच होता, हा अघटीत 'चमत्कार पाहून सा सवास

_ मोठें आश्चर्य वाटलें. पुढें बाणासुरांन या कन्येचे नांव बाणा
असे ठेविळ. नंतर ती कन्या दिवस मास मोठी होत चालली
असतां. बाणासराने तिचे स्वयंवराचा विचार करून देवब्राप्हण,
सर, नर कौन्नर, यक्ष, गण, गंधर्वे, मांनव अदिकरून प्राणीमा-
त्रांस र्वयंवरास पाचारण केळे व माठा विस्तीणं मंडप तयार
करबिला, आणि सवे प्रकारची तयार! केली. पुढ तं सवे राजे
सरवंदादि आपआपले कटकासहित मोठे समारंभाने यऊन ला
णितापरा नजिक गांवाबाहेर तळ देऊन राहते झाले, नंतर बाणा
सराने वाणस पाचारण करून जवळ बाळाविळे आणि सांगितळे,
बाई आतां तज्षे मनास येईल त्याला माळ घाल, त्यांच्याशा तुझ

लग्न करून देतो. ही भाषणें या कन्यकने ऐकतांच बाणासु. |

__ रास विनंती केली कीं, ताता, एक उत्तम प्रकारचे प्रता केळाता. .

समान म्थळनिर्माण करावे, म्हणजे मी या स्थळी जाऊन बसेन जर

मग एकेक राजाने माझे दशेनास यावे, यांस मी विडा देईन

तो घेउन त्यानें परत जात जावे, त्यांतील जो पुरूष माझ मनात
_ भेळ त्यास मी माळ घोळीन त्यांने मात्र शहरांत राहवे. ही क-
न्यकरेची भाषणे ऐकतांच बाणास्राने एक उत्तम प्रकारच मदार

वनी

__ तयार केळे, पुढे ती बाणा या मंदिरांत जाऊन बसल्यावर
_ ऐएंकेक वोराने कन्येकेचे दर्शनास जावे, अं बाणासरानें सर्वास
सुचविले असतां, एकेक वीर तिच्या महालांत जाऊन, विडा घे.

ऊन परत यश; अते कोंच्यावधी बोर पात गेलं परंत या कन्येचे

मनास लाताल एकहा पुरुष आला नाहीं. पटे असा क्रम चाळ

_ असतां, एके दिवशीं मूरनामा दैय़ त्या कन्यकेच्या मंदिरांत गेला
तो फारच सुस्वरूप होता, तें बाणेनें पाहन त्यांचे कठांत माळ

घातली. हे कृत्य बाणासराचा प्रधान कंभक नार्मे होता त्यानें
पाहिळे अतता, मरदंत्याजवळ येऊन विनंती करूं लागला की,
महाराज आपणहो गळ्यांतील माळ त्त काढून ठेवावी, कारण
हा. माळ कठांत घालन तम्ही बाहेर गेला तर सर्वराजे य

क्षात प्रवत होतील, तर अतते न होता आपके कार्ये निर्विघपणे
शेवटास जावे, म्हणून मो सांगत आहे, इतक्पावर मजी आपली
हे प्रधानाची भाषणे ऐकून त्या मर दैत्याने ती बाणेने कठांत
घातलळी माळ स्वहस्ताने काढन कभक प्रधानाचे स्वाधीन के-

टा, व साठया आनंदाने बाणकड पाहत पाहत त्या महालातून

__ निघून गेला. पुढे नित्यहाः नपती कन्यक्षेच दर्शांनास येतच होते
त्यांतच एके दिवशीं श्राळष्ण श्रोणीता प्रास आले, व त्या क:

की 'यंवाच मटास्तव तचम छात गळ, _. कुष्ण आपले महालांत . ह की

आ

_____ प्ले स्हस्ताने त्रयोदवागणी विडा दिला. नंतर कृष्णानीं आप
1, छी वाजवण्याचा मुरली या कन्यकेच्या नजीक ठेऊन आपण

कक

'___ जा,

त] ्

( ६८ )

कनी ऱ वि क कः

मर ्
केनें ती मुरली त्या कन्यकेचे दृष्टीस पडळी असतां त्या बाणिने
[ म ह. |

रळीस विचारले की, तं कोणाची कोण आहेस व तज्ञ नां

ध्य

| भावा !

|| मी सत्य स्वगांची रंभा जाण ।! तिलोत्तमा हे नामाभिधान |)
॥ मजला गवे झाला म्हणून ; देवेंद्राने शाापिले ॥ तू मृत्यूभुवनी

॥ जञाऊन; नय करती सत्य प्रमाण; मग मी इंद्र स्तुती करून;

| डद्याप त्यात मागीतला ||
नेतर द्वापार यगांत त मरली रूपे ळप्णाची प्रिय सखी हो-

शॉल, व स्त्रियांची मनं हरण करण्या विषयीं त॑ करुष्णास पूण

साह्य करशल, पढ बाणासराच कनन्यचा व तुक्षा सग हाोशल त

_ वेळेस तीन्तला झाप देईल, मग मातंड भरव अवतार होईल, तते...

वेळेस त॑ शाप मक्त होऊन स्वगांस येशील. हा देवद्रान उशाप .

, दिल्यावर मग मी मत्यलोकीं आले. आणि कृष्णास साह्य करून
हीं तक्षे गृही आळे आहे. आतां तू मूर देयास वरणार, परतु

त्याचा मत्य श्रीकृष्ण हस्ते आहे, ही त्या मरलीची भाषणे त्या
कन्येने श्रवण करतांच [तेला पवे आठव कक्षाला. नंतर फार

क्रोधा विष्ट हाच्छाता त मातड भरवाच आगणात स्त्ना हाऊन

नतन करशील असा त्या बाणेनें त्या मरलोस शाप देतांच ता!

निघून गेळे, पुढे कृष्ण निघून गेल्यावर घटके अधे घ- र

व कांय ? आणि या स्थळीं येण्याचे कारण वगेरे सवे मजकूर...
सांग. ही बाणची भाषणे ऐकतांच मरली उत्तर दंती झाली,

( ७९)

शुरला स्त्रासख्प धारण करून बाणेची आक्ञा घंऊन तंथनं

(नेघाळी आणि मेळारास येऊन मार्तंड भेरवाचे आंगणात

नरतन करून रहाती झाली, या प्रमाणे मरळीची उत्पती झाली,

पुढ बाणासु( आपले कन्यचे महालांत यऊन आातां तक्षा
भर दयसाशा ववाह करून देतो, असं माणासराचे वाक्य बाणेने

अक

एकतांच बाणा बाणासरांशी बोलं लागळ
|| आवा ||

॥ म्रदयाचा देहांत |!) ळृष्ण हास्ते आह खर्चात ||
॥ यास्तव (वेवाह करण उचित !। हे मनला न दिसे बर |

तस्मात उदयीक गूरदेत्याने कृष्णाशी समर करावें, त्या समरांत
जर मूरदत्यान कृष्णास हातविये केळे तर मग मात्र मी मरदै-
त्यासा वराने, हो कन्येची भाषणें ऐकून बाणासर बाहेर आला.
आणि मूरदेसयास सांगितले कीं, तू जर कृष्णाला संग्रामांत जि-
केशाळ आणि जय प्राप्ती करून घेशील तर मात्र ही कन्या त-
छा अपण करूं, नंतर य़ा मूराने उत्त आहे अते उत्तर
देताच, बाणासुराने म्रदेत्याशी संग्राम करण्या करितां यावे म्हणन
_ ठेष्णास पत्र पाठविले. ते बाणासुरा कडन पत्र आलेले कृष्णा.
नी पाहातांच आपले परिवारासह निघन श्रोणीता प्रास आले, व

आपला दूत मरदेत्याकडे पाठविला.

-____ सेंगता दूत गूरदत्याकडे जाऊन तुला ही बाणा योग्य नाही.
_ _.. चै तू रृष्णाशीं समर करण्याची १च्छ घरू नकोस वगरे मजकर .__

(६०)

कळ

जोळत असतां मरदैत्यास मोठा क्रोध आला, व तो आपले सेनेसह

व आ ह"

__ कृष्णावर धाऊन गेला. पुढे ती दोन्ही दळे एकत्र होऊन सं. ..
ग्राम चाळं असतां, शेकर कृष्णाला साह्य करण्या करितां केला.

__ साहन धाऊन आले. देवदानवांचें तुवळ यद्ध झाले, त्या य॒द्धांत

न्ती ळ

संनंत आहाकार हाऊन गाला, कृष्ण सनत जय वाद्य

- छागला, व माठा आनद हाऊन राहहला आह. हे वतमान बाट
. णासराने आपल कन्यस कळावल असता, ता! कन्या बाणासरास

बोलती झ्याळी की, मी आतां कृष्णास वरणार नाही, माझा भती
मार्वडमैरव आहे. यास्तव मी याच्याशी विवाह करणार. आतां. .
तला येथन पुढे पाचवी कन्या उषा या नामे होईळ, तिला कृष्णा
चापात्र वरील, आणि आपला पूर्वजन्माचा वृत्तांत बाणासुरास पेदित
__ केला,व तपास जञाण्याविषयी आज्ञा मागितली. नंतर बाणासुराची

_ आज्ञा घेऊन ती कन्यानिघन नमदाव कावेरेया उभय नदीचे सग*

_ भी आली, नंतर लञजरूप धारण करून ती बाणा तपकरूं लागली.

मरदैत्याचे शीर कष्णांनीं सुदर्शन चक्रेकडून उडविले असतां,म्र-

आतां इकडे मणिमळ मदनास्तव शिवांनो मातंडभवर अवतारा न
'घारण केला, व प्रेमपुरीं त्या मृणमय मूर्तीत, गंगा म्हाळसेसाहेत

गप रूपाने राहिळे आहेत, हें मार्गे सांगितलेंच आहे, आतां इ.
डे नर्मदा कावेरी संगमाहून कांहीं त्राम्हण मातडभेरवांचे यात्रेस

. निघाले. व प्रेमपुरासत येऊन दाखळ झाळे, नेतर मातडभेरवाचे
षोडशोपचारे पूजन केलें व सवे विधीपूर्वक यात्रा करून मांड.

-_. भैखास बाणेचा सवं वत्तांत नेवंदन कला, वता आज बान

(६९)

बघे नर्मदातीरी आपल्या करितां तप करित आहे व*ैरे
सांगन म्हण मा|तंडाची आज्ञा घेऊन निघन गेले,

ब्रास्हू्ण निघुन गेल्यावर मा्तंडभणांनी गंगाम्हाळसेला त्या ठिका

णी ठऊन आपण फार त्वरेने निघन कावेरीसंगमीं आळ. मार्त

__ डभेरव आपल्या करितां आले हे बाणेनें पाहन अजलळखूप सोडिले,

व स्व्रीर्पी होत्साती मातड भेरवाचे दृष्टीस पडली नेतर मातड
भरव तिला बोलताहेत, तला ज्या प्रमाणे वचन दिल होते त्या
. प्रमाणे मा प्राप्त झालो आहे. आतां तं नळराजाचे नग-
. रासमीप येऊन रहा कारण तों नळराजा माझा भक्त आहे त्या!
- स्थळी तुझे माझे पाणी ग्रहण होईल, असे बोलन मातेड भेरव
निघन मले. पढे ती बाणा त्या स्थळाहन निघन नळराज्याचे पं-
वक्तोशीत आली, नतर एका चंदन वक्षाखाला ती बाणा वाय
सपाने रहाती झाली, ज्या चंदन वक्षावाळी बाणा राहिली त्या
वेक्षा नजीकच कांही धनगर मंढवाडे घालन वस्ती करून राहिले
होते, आतां इकडे मातंड भेरव चंहरूपी अश्वावर बसन व बरावर
रमेय म्हणने कत्री घेऊन ज्या चंदन वक्षांखालीं बाणा वायरू-
पाने राहाला होती त्या चंदन वक्षाखाला मातेड भरव सयंऊन उ-
तरले, हे एका वृद्ध धनगराने पाहिळे, व हा कोणी तरी इंश्रर
रूपीचच आहे असा भाव कल्पून त्या धनगरानें मातेड भेरवातस

_____ एक मेंढी अर्पण केली. इतक्यांत त्या स्थळीं कांहीं व्याप्र येऊन

. त्या गरीब धनगराच्या मेंड्या धरून घेऊन चालले असतां मातेड
भेरााचे श्वानानी त्या न्याप्रावर चाळ केळी आणि या व्याप्रापासू-

(६१९.

ज्ञ सर्वत्र मेंळ्या सोडविल्या; नंतर त्या व्याघ्रास आडऊन आणिलें

ब भावंड भैखाचे पढे उभे केले असतां त्या व्याघास सवद्चि उ-
_ त्प झाली ब ते व्याघ्र मनुष्य वाणीने बोलते झाले काँ, महाराज

म्ही आपले दास आहोत, आपल्यास आनन्यभावाने दारण
आलों आहोत आतां ज्या प्रमाणें प्रभू आज्ञा करतील व्या प्रमाणे
आम्ही वतेणक करू. ही स्तृतीपर व्याप्रांची भाषणे ऐकन माते-
ड भैरव मोठे सप्रसन्न झाळे, नंतर व्याघ्रास बोलं लागले कीं, हा
मकर देह तम्हांतत प्राप्त झाल्यामळ तम्हापासन पष्कळ पातक घड”
लीं, यास व श्वानाची भिती दूर होण्यास तुम्हांस मी एक इलाज
. सांगतो, असे म्हणून मातेड भेरवानी हराद्रा चूर्ण त्या व्याध्रासत

(आ. क

वर्चन करण्या करितां दिले असतां त्या व्याघरानीं सवे आंगास

भंडार चर्चन केल्याबरोबर ते व्याघ्र तात्काळ मनुष्यरूपी झाले ब
परमेश्वराची स्तुति करू लागले. नंतर मातंड भेैरवानीं सर्वास
सांगितळे कीं, तुम्ही सवेत्रानीं माझे पुढे कुत्र्यासारखे भुंकावे व
कांबळे पांघरावे आणि लोहाचे साखळदंड कंठी धारण करावेत

व्याध्र चमांच्या भंडार्‍ऱ्या करून गळ्यात घालाव्या, हारीद्रा चरण

आंगास लावावे, आणि माझे सन्निध वास करावा जन तम्हांस वार
म्हणतील, या प्रमाणे वाध्यांची उस्त्ती झाली. हे ळत्य त्या

.. - घेनगराने पाहून यास मोठे आश्व्य वाटले, पुढे त्या धनगरानें
»> .. आपले सवं मेंढ्या जवळ हांक मारून सांगितले काँ, तुमच प्रा-

र क म अ. र व, क ी ्ि
क्ट भी 0 टत.

ण मातड भेरवानीं वांचविळे यास्तव यांचा उपकार तम्ही कांडी

अने

तरी फेडळा पाहजे, ही या धनगराची भाषणे. ऐकून या संपूर्ण

( ६९)

_ आज्या मनुष्यवाणीने बोळे लागल्या कीं, देवाला आमचा हावेरभी- -
ग विघापूवेक आपण करावा, ब्राम्हणांनी पशयज्ञ करून देवात
' पशूचा हाबभाग अपण करावा, व ]शाद्रानी पाला लान घालन
पुना करावी, व देवाचे पुढे ठेऊन देवा हा तक्षा भाग आहे अ-
स म्हणून देवाला [तेन प्रदक्षणा कराव्या. नंतर पदाचा वधू.
' करावा म्हणजे पातक नाही, हे आज्यापाळा तं या प्रमाणे कर.

__ म्हणज आम्ही देवाचे उपकारा पासन मक्त होऊं. या प्रमाणे त्या

सवे मढ्याना आज्यापाळास सांगितले असतां सा वद्ध धनगरानं

विघापूक एक आज्या मातड भेरवात" अपण केली, नेतर या

स्थलाहून मातंड भरव निघून जाते झाळे, पुढे त्याच रात्री द्या
धनगरास बाणा प्रस्यक्ष दर्शन देती झाळी. आणि म्हणाली त
माझ! धर्मे पीता आहेत, व मी तझो धर्मे कन्या आहे तस्मात मा
तंड भेरवाचा व माझा विवाह करून दे, ही बाणेची भाषणे ऐक-
तांच तो धनगर बोलं लागडा कीं, मी दरिद्री आहे ही गोष्ट मा-

_ है हातून कशी होईल तत्रापे माझे भाऊ बंद नळदुर्ग शहरी पु.
___ प्कळ अहित य़ा सर्वास विचारून मग काय ते मी तुला सांगेन,
हा सा घनगराची भाषणे बाणेने ऐकून ठीक आहें असे म्हणून
तो बाणा गुप्त झाली. पुढे उजाडल्यावर तो धनगर नळदर्गासत

गेळा व रात्री झालेळा बृत्तांत आपले सवे जातीस विदित केला. _,
नतर ह. क्म राजा दवाय होणार नाहीं यास्तव नळ राजाला
_ जाऊन हो हाकेकत सांगू अस! त्या सवे घनगरानीं विचार करून
राजवाड्यांत आळे, नंतर नळराजास भेटून बाणेचे सव वर्तमा-

( ६९ )

__ भया धनगरांनी राजास विदोत केळे, ही धनगराची भाषर्णे
नळराजाने ऐकतांच बहत उत्तम आहे अते म्हणन सव तयारी
करविली व मोठ्या समारंभाने निघन व्या धनगरा समवेत त्या

. ववंदन वृक्षाजवळ प्राप्त झाले. पुढे त्या वृद्ध धनगराने मा
_ तोश्री आतां प्रत्यक्ष दशन द्यावे अशी प्राथना करतांच बाणा स्थो
रूप घारण करून सवस प्रत्यक्ष दर्शन देती झाळी. नंतर नळ
. राजाने बाणेचा मोठा आदर करून व सिविकेत बसऊन मोठ्या

_ समारंभाने त्या बागेस नळराजा आपले नगरांत घेऊन गेला,
च॒कन्येपेक्षाही जास्त तिचें लालन पाळन करू लागला.
'पढे तेच दिवशीं रात्री नळराजाचे स्वप्तांत मातड्भेरव आले, व
वाळ छागळले काँ, तझी मानलेली कन्या बाणा ती आम्हांस विव!
ह करून दे, ही भाषणें नळाने ऐकतांच उत्तम आहे असे हणून
मार्तडभैरवाचा व बागेचा विवाह नळराजाने स्वप्तांत करून दि
. छा. नंतर तो तात्काळ जागा झाला. पुढे प्रातःकाळ झाल्या-
वर नळराजाने दमयंतीस हाकमारून रात्री सखप्तांत झालेला मजञ-

' कर सर्वे निवेदन केळा असतां, मलाही अर्तेच स्वस्त पडलेहणून
दमयंतीने विनयपवेक नळास सांगितले, पुढे नळराञजञानेप्रधाना-
_ स बालाऊन सभा भरविली असतां, त्या स्थळीं बाणायुक्त मातड

भैरवाचे लिंग, नळराजाचे दाष्टिगोचर झाळे. मग फार तवरने
ब्राम्हणांत बोळावन य़ा मार्तंड लिंगाशी बाणेचा विघियु-

वेवाह करून दिला असतां, मातेडभेरव या लिंगांतून पगड
झाळें व सर्वास दान दिलें. नंतर नळराजञांने नमस्कार क-

ह क . हळ दय क! ू,

(६५ )

____ रून आज मी धन्य आहे, व आपले दर्शन करून मी आजञ ढ-
-._. _._.. तकृत्य झालो, अशी बहत प्रकार नळराजाने मातंडाचा स्तात

चळ

_ केली. पर्ढे बाणेसाहेत हे माझे लिंग या स्थळीं असूं दे, व तू.
|... निसशः या लिंगाची पुजा कारेत जा, आह! आर्तां बाणेला घे-
_-. _.. ऊन निरा व भोमरथी या दोहींचे मध्यभागी जनयाद्राक्षन आहे या

_____ सेत्री जातो, हे मार्तंड मैरवानीं नळ राजास सांगितले व बाणे-

ला घेऊन ते तेथन फार त्वरेन निघाले, मातेड भैरव बाणेसहित

नळ दर्गाहन निघाले ते जयाद्री आले व पर्वतांचे मध्यभागी

येऊन मार्यड सैरवानी त्या स्थळी बाणेची स्थापना केली, व॑

गणनामा कोणी एक सरदार॑ होता यास आणंचा संव
प्रकारे बेदोबस्त ठेवण्या विषया आक्ञा कला, वज कोणी
त्रेस येतील यांनी प्रथम बाणेची पूजा करावी, नंतर माझी
पजा करावी, वाणेची पजा न करितां. आगोदर माहा पूजा
केळी तर ती पञ्ञा अमान्य आहि, असे हणून मातड भरव
जाण्यास निघाळं असतां, बाणने विचारले का, माझा या. स्त.
ळा स्थापना करून, आपण येकटेच काठे जाता, मला आपला

वियोग सहन होणार नाहा. अश [वनत करताच मातड भरवा.

| या बा्णंचे पष्टमागा यक भाठा दगडाचा ॥शळा हाता.

जा

| डाळवर तो. बाण टोचिलळा असता त्या शेळ माठ ह. कर
1... ...... छिद्र पडले... नंतर सातड भस्व बाणेस सांगते झाळे कौ; ,
._____. झी निय़ रात्री या मागोने तुझे मंदिरांत यंत जाईन, व रोवेवार

या मार्गीने तुळा भंडार पोचबीत जाशन, ही मातेड भखवाचा र

ी

भि

त
"क्क अ

( ६६ )

द

. माषणें ऐकून ब्राणा बोलली कीं, फार उत्तम आहे रूवेळ तिक-

__ डे जञावे, ही गणेची आज्ञा होतांच, मातेडभेरव पर्वतावर चढून
__.. गेलें. व पूर्वा मळासुराचे असन केले होते ते असन पंचलिं

क
के ह
“>

. गार्वे समीप टाकन म'तैडगैरव या असनावर बसले, व गण-

पतीस हाकमारून सांगितले की, ते प्रेमप्रास जा, तेथे आमच्या

उभय भार्या गंगा म्हाळसा ह्या आहेत, यांजला येथ घेऊन

ये, हें मातडभिरवचे भाषण गणपतीने श्रवण करतांच, गणपती

प्रभची आज्ञा घेऊन प्रेमपरीं जाण्याकरिता निघाले, व प्रेमपूरी

येऊन दाखळू झाले. पुढे गणपतीन_ या. मृणमय मूतचे.

चच

भझंगभत गगा म्हाळसाच पघाडशापचार पूजन कल, नत्र

हांत जोडन विनंती कारेत आहे. हे उभय मातोश्री, आपल्यास

१७५. 6 पक

मातडभरवांगा नयाद्राक्षतरा धऊन यावे हणन मला आज्ञा कळा

हे. तरा आतां मञजञसमवेत तम्हा जयाक्राक्षतरा चलाव, हा गा-

. णपतीची भाषणे ऐकतांच फार उत्तम आहे, आतांच चलावे.
असते म्हणन गंगा म्हाळसा दोघीजणी गणपती समवेत

निघन जयाद्रीक्षेत्री पंचळिंगाचे समीप ज्या स्थळीं मा्तंडभेरव होते.

आ... 3५ (१५१... हण

-. अवलोकन करतांच मोठे प्रेमाने दोघो स्त्रियांस दोही बाजूस बसविले
_ व आपण मध्यभागा बसले, नेंतर उभय स्त्रायांसाहत मातंड
. मैरवानीं वस्त्रे परिधान केलीं. व नाना प्रकारचे अळंकार घार-

ण केळे. आणि षोडशोपचार व नाना प्रकारचे विलास चालं |
आहेत अशा समर्या हाळसेनें मार्तंड मैरवास विनयपूर्वक विचार:

त्या स्थळी प्राप्त झाल्या. नंतर गंग! म्हाळसेला मातंडमेरवार्नी

त]

(६७)

-_ ळे की. महाराज सख सुखापेक्षांही भूळोकचे सुख मला विशेष
__. वाठते. ते वेळेत मातंड मेर बोलले कीं तुळी बोलला हे.
___ सप्न आहे, देव लोकापेक्षां भलोकच शड आहे तथापिया लो- .
-__ का अथबा परलोकां तीन गोष्टी मृुख्प आहेत, प्रथम ब्रत्त घरा-
ने ते सोडूनयं, दुतर एक विधाभक्ती करावा, व चित्तात संतोष
_ अतावा ही तिसरी गोष्ट, ह्या तिन्ही गोष्टी ज्यास अनकळ आहेत तो.
_ परमश्वराहूनहा श्रष्ठ आहे. ह मातड वाक्‍य, गंगा म्हाळसंने श्रवण
करून, महाराज खरी गोष्ट आहे, अते म्हणन स्तब्ध झाली. इतक्यांत
रणपती येऊन मातडभरवांस व गंगा म्हाळसेसत साष्टांग प्रणिपात

करून [खिन्न वेदन केले, व एकोकडे जञाऊन बसल. हं मातेडने
रवांनो पाहून, बाळा, असें मोन्य धरून कां बसलास? तला
काणतां. चता प्राप्र झाली आहे. त मळा निवेदन कर, हे मा-
तडाचं वाक्म गणपतीने ऐकतांच बोलण्यास अरंभ केला. ताता,
गंगा म्हाळसा उनय स्त्रिया आपले समीप बसल्या आहेत, परतु
जी. पटाख्य तृतीय भाया ती काठे वेदेसत नाही, हणन मला
फार चिंता प्राप्त झाली आहे. ही गणपतीची भाषणे मातंडभे

रांनी ऐकन घेतली, व हो गोष्ट गंगा म्हाळसेलळा विचार, अते

र मातंडभरवांना गणपतत्त सांगतल असता गणपर्तान गगा *
-_____ ळतेस विचारले को, या प्रश्नाचे उत्तर द्या, स्तब्य कां बघ्षलांत
“._ अशी विनंती केळी असतां, म्हाळता बोलती झाली की, ती मा-
1. | _ झो जया नामाची सखी होय तिला मी उगीच विनोंदान तू
.__._._.. आर्वेडभेरवाची भार्या हो, असते रठळे म्हणून ती भैरवाची भार्या

पापजमयलयमल्यापायअ.वयनका धन्या “१०” य

( ६८ )

होईल की काय? ही म्हाळासाची भाषणे ऐकतांच गणपती बोळं .
लागळे कीं, हे मातोश्री तम्ही तिला पत्र ल्हिन दिळे, व मला
साक्षांस ठेविळ असतां आतां तम्ही नाकबल होतां परेत पंचायीत
पडली तर प्रथमतः पत्र प्रमाण, व पत्र नसेल तर साक्ष प्रमाणं,
__. पत्र व साक्ष दांन्हा नसतांल तर दिव्य करावे असा इश्वररी नेम
-. झाहे, आणि या गोष्टीत तर साक्षीदार व पत्र अशी दोन प्रमाण
__. आहेत, या वरून ती जया मातेड मैरवाची भायो सत्यसत्य ज्ञाली
यांत तिळमात्र संशय नाहीं, ही गणपतीची भाषणे गंगा म्हाळ.
_____ सेने श्रवण करून त्या दोघीजणी गज्याननास प्रतीउत्तर देय़ा
» झॉल्या कीं पत्नाने किंवा साक्षीने स्त्रो हात नाहीं स्ञी होण्यास वे-
दी पाहिजे, व वेद श्रती मंत्र शास्त्र आणि प्राणाक्त मंत्र पाहिज-
त, ६ ते मंत्र ब्राम्हणानी मखाने उच्चाण केले पाहि व्हा
_ भायत्व प्राप्त होते; पत्राने भार्यत्व प्रात्प होत नाही. हे गंगा म्हा-
ळसेचे वाक्य गणपतीने श्रवण करून फार उत्त आहे असे
म्हणून ते पत्र हातांत घेतळे आणि हा आपण पूर्वा दिलेला
लेख परत घेऊन फाडून टाकावा अत्ते म्हणून ते. .
पत्र म्हाळसाचे पुढे ठेविळे असतां म्हाळसाने रागावून
_, ते घेऊन फाडन टाकिले, हे गणपतीने अवलोकन करतांच गगप-
*“. तास फार वाइट वाटल, नतर ते तेथून निघून गले, म्हाळसंने
* पत्र फाडून ठाकिले व गणपती रागाने उठन गेला हे मातड
__. भैरवानी पाहून मोठे क्रोघाविष्ट होच्छाते आसनावरून उठले आणि
बाहेर यंऊन तात्काळ गुप्त झाले, गणपती निघून गेला व

नकाल क मककन कमा
की डे डेर ह य र.

न्डौ

नसतास न्याया जयजय अ ळर नाका न्न ८०.00 0. - य्यक सव्य माय ाधमपध्मावपीध र मार साज

_ याचे मागे भैरव निघून गेले म्हणून गंगा म्हाळसा उठून फार त्व
रने बाहेर आल्या, नेतर गणपतीचा व भैरवाचा शोध पष्कळ के.
ला. परंत कोठे ठिकाण लागला नाहीं , शेवटीं गंगा म्हाळसा
_ निराषा होऊन विचार करया झाल्या तो असा काँ, गंगा म्हाळसे-
. _ प्रत सांगती झाली; आतां तू अन्नपूर्णा या नामांचे दुसरे स्वर्प
धारण करून पेचकिंगाचे उत्तरेस आंश रूपाने रहावे, ही म्हाळसें-
___ नें गंगेची भाषणे ऐकतांच अनपूर्णी रूप धारण केळे. पुढे
य़ा गंगा म्हाळपेने पंचालगाच उत्तरस या अनपूणा दवाचा

स्थापना केली १ तिचे संरक्षणार्थ रेणूका या नांवाची स्त्री उत्प-

न्न करून ठेविली, नंतर या दोघी जणी पर्वता वरून खालीं उ-

तरून उत्तर दिशेस आल्या नतर गंगा जलरूप ज्ञाली, व म्हाळ

सेस सांगेतले का, त माझे जर्लांत तप करात बस, हा. गराचा.

भाषणे ऐकन म्हाळसा या गंगा जलांत तप करीत बसली, आ-
तां इकडे गणपती निघन आपले स्थानी जाऊन तपश्चयो करीत

अपले, व मातेड भेरव याच पवती इशान्य कोनावर विवरांत

गप्त रूपाने रहाते झाले, पटे एक दिवशी नारदखामा, मातड

क: भरवाचे दरांनास जयाद्री पवंतावर आले असता मातड भरव

आपले आसनावर नाहींत हे नारदाने पाहून मोठे वि-
__ ारांत पडला. इतक्यांत या स्थळीं नेदी येऊन नारदास भे-
__ ठला. आणि तुम्हांस मी भैरव दर्हीन करवितो तुम्ही माझे बरा-
-.. बर या, असें बोळला असतां नारदानीं फार उत्तम आहे असे...
____ _ म्हणुन नेदी बरोबर जाण्यास निघाळे, नंतर नंदी नारदास घे-

-

व,

शिळा होती ती शिळा नंदाने शृंगाने काठन नारदासह नं |
सा विवरात प्रवेश केला. पुढे थोडे दर गेल्यावर मोठा प्रकादा |
पडळा, व नारदास बाणेताहेत य़ा स्थळी मार्वडभैरवाचे द्दीन
साळ, नंतर एकमेकांचे आगत स्वागत झाल्यावर मार्वडगेरवांनी

ल्न

प_ ९-१... ०

१ ४० ०. फब्वू

विळे, व गणपतीस साक्षी ठेविले, आणि या दोघीनींच मला

तिसरी भायो करून दिली, व आतां नाकबल होऊन कलह
_ कारतात, वगेरे सवे हकागत मातंडांनीं सांगितली, व आ-
ता तुळा ज्याप्रमाणे कळेळ त्याप्रमाणे कर, तरक्षे वचन आम्हांत

मान्य आहे, ह्‌ मातंडभेरवाच वाक्य नारदांनी श्रवण करतांच
बाळ लागल ७, महाराज आपण खस्थ असावे, य गाष्टांचा वि.

> व्वार मी करतो असे ह्लणन मातडभरवाचा आज्ञा घेऊन, नारद

__. स्वामी तेथन निघ आणि गणपतीचे आभ्रर्मी येऊन दाखल

त, नतर एकमकांचे अतिथ्य झाल्यावर नारदंव गणपती दो- _...
__ घे निघून पर्वतावर येते झाले, नंतर गंगा म्हाळसेचा शोध...
- .. पार्णी झा पर्वे पुष्कळ केला, परंतु त्यांजला यांचा झोध लाग- :. :.
___ ल्या नाहीं, पुढें नारद व गणपती त्या पर्वताचे उत्तर बाजस ड- क

__ तरून लाला आळे असतां, या उभयतांस एक स्त्री भेटली. नं... -
_ तर य़ा स्त्रियेस नारदां्मो त॑कोण कोणाची हस, आणि |

पुझे-नांब व राहणार कोठली वगेरे सवे मजकर सांग; अते

र

__ चारले अततां ती स्री परत्यूत्तर देती झाली की, मी म्हाळसची

"> ओळ क्लनस्नाचकतल क 227 नज

त.” पर्वी चा मजञजकर; गंगा पावेतीने विचार करून जयेळा पत्र द वी

"णाला ताणा चतरा

ह

सखी आहे, येथून जवळच गंगातीथं आहे त्या जलांत म्हाळसा

द्र
रि

सर्यीदया पासन सर्यअस्त होई तोंपर्यंत तप कारित असते. व

६9

4

निशी समयांचे ठायीं म्हाळसा माझे घरीं येऊन राहत असते, या- .

6%__ ६. च

__ प्रमाणे त्या स्त्रयेने नारदास सांगन ती स्त्री निघन गेली
_ नतर नारद १ गणपती निघन या गंगातीथी जवळ येते झाले
पुढे नारदांनी तक बांधन गणपतीस म्हणाळे का, गंगाही
जलखरूप होऊन राहिळी आहे, व या. जलांत म्हाळसा जळख्प

होऊनच तप करीत आहे; यास्तव या ति्था प्रथमतः. मी स्ना-

न करतां, तं मला विधी सांग, हे नारदवाक्य ऐकून गणपती
बोलं लागले काँ, तं त्रम्हपत्र आहेस बव विधी तला ठाऊकच
आहे, मी सांगावयास नको. हे वक्रतंडाचे भाषण नारदांनी
श्रवण करून बोलते झाले का, या जञयाद्रीक्षेत्री मातेडभेरवाचा
राजयोग आहे. ह्मणन या तिर्थी क्षोर नाहीं ब उपवासही नाही

. फक्त तिथ्यादे कितन करून सचेल स्वान करावे, नंतर नारदा-
ने गणपतीने या तिर्था सचेल खाने करून मार्तडमैरवास अर्ध्य
-__ दिले: व दोघांनीं गंगा म्हाळतेला अर्ध्यप्रदान दिलें आणि बा-
- ._._. णेलाही उभयता अर्ध्यप्रदान करते झाले. नंतर नारद व गणपती

___ _ गंगा म्हाळत्तेची स्तुति करूंलागळें की, मातोश्री आतां आपण

नलख्पाचा याग करून बाहेर या, व बाणा स्त्री मैरवाला क-

___ रून दिली आहे. तिचा अंगिकार करा, नाहीतर मी नांवाचा
..._._._. नारद याह, तुमची त्रेलोक्यांत फञजीता केल्याशिवाय राहणार
*.____ नाडी, ही नारदाची भाषण ऐकतांच गंगा म्हाळसा स्त्रोर्प घध-.

ग | आहां तूं सांगशील त॑ ऐकतो व जिकडे नसाल तिकडे येतो, न

फं

८ ७९

या कळ

रून, दांघाजणी बाहर आल्या व नारदापात बाल लागल्या काह

१

परत आम्ही या तिर्था तप केलें आहे, यास्तव या ति्थाचे नांव

काय ठेवावे हें आम्हांस सांग, ही गंगा म्हाळसेची भाषणे -*
येकन नारद बोलते झाले का, या (तेथाचे नांव जननांता्थ यथ. ह

स्वान, दान, तप, होम, करावा, प्रयागीं मकर प्राप्त झाला असता.
अ पण्य आहे तेंच पण्य येथें प्राप्त होईल. हा तीर्थमहिमा नार-
दांनी गंगा म्हाळसेला सांगितला व या जननी ति्थांचे दक्षण

ब[जस जननी दवाचा स्थापना कला, पुढ ता. ववतरवर्भाचा म-

ळा त्या पववतावर चढून गला, नतर नारद गणपतामात बत

झाळं कीं, मातडभैरव कोठे आहेत, तेव्हां मला ठाऊक नाहींत
तुम्ही गंगा म्हाळसेंला विचारा असे गणपतीने नारदास सांगितले

मग नारदांनी गंगा म्हाळसेस विचारले असतां, यांनीं सांगितळे,.
कौ, प्रथमता; गणपती उठून गेला, त्याचे मागून भेरव क्रो.

धाने उठन गेले, त्यांचा आम्हांस शोध नाहीं. ही गंगा म्हाळसे.

र्‍वी भाषणें ऐकन न!रद पन्हा बोलते झाले काँ, आतां म्हाळसे-

ने जे अलपूणाभिधाने करून स्थापन निर्मिले आहे त्या स्थ-

व्य

ळी म्हाळसाने आपले सखीस ठेवावे, हे मा्तंडमेरवाचे घनघा-

न्यांचे स्थळ होय, दसरे गंगौ"व्हाळसाने आपले स्थानीं बसावे, मी.

___ मातडभैरवास घेऊन येतो, ही नारदाची भाषणे ऐकतांच, म्हाळ-
_ सेने आपले सखीस त्या अन्नपूर्णा देवीजवळ ठोवेलें, व गंगा
म्हाळता भापआपल्या जागी बसत्या झाल्या. पढे नारदाची त्या

-

( ७९ )

___ सॅलोस वस्तुमात्राचे संरक्षण करण्याविषयी सांगितले, ब ही व्रि:
.___._.ळ यांची राहण्याची जागा आहे, यास्तव येथें परुषा व|
_ दाचात राहळातर तो पुरुषमखे होईल. असे म्हाळसा सखीस सां- .. |

क

आन अनपूणाचे आंगभत तिची स्थापना केली वगंगा म्हाळपेची

___. स्थापना करून गणपतीचे जागी गणपतीस बतावेलें, नंतर नार-
_. दा मातंड भेरवांचे शाघात नघाले. पढ नारदा या पर्वी गेळे-

ल्या विवरांत गेळे व मातड झैरवास भेटून यास घेऊन पर्वेतावर

_ आले. नेतर नारदांनी मार्तंड भैरवातत गंगा म्हाळसेच्या मध्यभागी
आसनावर बसविले व त्या त्रिवर्गांचे सख्य करून दिलें पुढे

मातड भखवाना गणपतीस वाडाऊन सांगितल को, त माजे समी-
प॒ असावे ब ज्ञा प्रुष तज्ञ साक्षान माझं मत्राचा नप करींळ
घाला वाछित फळ' प्राप्त होईल. हे मातड वाक्य गणपतीने श्र-
वण करून आक्षा प्रमाण अते म्हणन पंचालगाचे दक्षण बाजस
गणपतता रहातं जाले, यास हळी साक्ष विनायक अपे म्हणतात.

गतर मातड भरवा नारद पुन्हा विचारते क्षालळ की, महाराज

पण पत्नविनाश पाहन ज्या स्थळी राप्त झाला त्या स्थळाचे नांव

काय, अंत नारद वचन एकून भरव बोळते झाळे, या जयाद्री च

की बोनामा गुप्त झलो त्या स्थळांचे नांव गप्त पवन आता हा

_ दर्गा सापल भावामळें पर्थी गगेत्ती कलह करीत होतो. म्हणन : ौ

गगह गातमज्रषीचे स्वाधीन केळे, त्यामळेंच तिला गौतमी अर्से

-.___ तणतात, या प्रकारे गंगेचा हावाळ या म्हाळसेने केळो, व आ. ह.
- .__ तांया बाणेसी कलह करीत महे. अता यादुगनेमाझ्याशीं र

ने राहूंनये, क.

(७४)

खंदस बांधिला, असो तिची मजी, आतां बाणेचा प्राणवळभ तो...
गुप्त मठववर व म्हाळसचा प्राणवळभन म! मातडनरल आणि गु-. .

__ रोचा प्राणपती भुवनेश्वर व रेणुकेचा प्राणनाथ पंचलिंगेश्वर अशी

नांनारूपे करून, नांनाभार्या वळभ मी आहे, कल्ह किमय

' करितां, ही मातडभैरवाची भाषणे ऐकतांच विष्णुभर्या जी लक्ष्मी
ती तेथे आली, आणि मातडभेरवाचा पछव धरून माझा प्राण-
. वछूभ या स्थळीं कोठें आहे, असे विचारतांच मातंड भेरव बोळ

ते झालें कौं हे रमे तू माझा पछव धरून कलह करण्यास उ-
च्छुक्त झाली आहेस, अस्तु कांहीं वता नाही, आतां तू माझा
पलव धरिलास म्हणून माझ मलाला तुझा पव हाऊन माज्ञे
मंत्राचा लक्ष जप कारावा, व जपाचे दशांहञ हवन करावें, घ्रतो-
क्त वरिल्व पर्त्रे करून हाम करावा, वांच्छित फळ प्राप्त होईल,
माझे तिर्था समीप तूं आपले तीर्थ कर, प्रथमताः मल्हारितीथात
स्लान करून लद्षमीति्थी सान करावे, व पुन्हा मव्हारितीथात
बान करावे म्हणज्ञे एक दिव्यस्थान हाते. याप्रमाणे तीन दिव-
वेधी करून, तक्ता पळव लाऊन माजे मंत्राचा जो जप करील
त्याला मो स्वमांत प्रत्यक्ष दर्शन देईन, ही मातडभेखाची भाषणे

_- ऐकून लक्ष्मी मल्हारतीर्था जवळ आली, व मल्हार तिथोचे

-. दक्षणेस आपले तार्थ करून या तीथी आपण औंषत :£
ब्रास करती झाली. नेतर मातडभेरवांनीं म्हाळतेस सांगितले कौ
आतां तैवे मनांतील विकल्प टाकन, तं माक्ष अंकावर भैस, ते

पळस म्हाळसा [वेनयपवक बोलं लागल! का, महाराज या स्थळ!

ह

( ७९ )

बाणेलाही घेऊन यावें, नंतर मार्वडभेरव म्हणतात को, तं बाणेचे
पन्न फाडून टाकिलेस, त्या पत्राची तं पता कर, हणजे तिचा
क्रोध शांत हाऊन ती तडपाशीं सख्य करील. अशा प्रकारे मा .
पडभरवाना सवांची समजूत करून कल्ह मिटविला. नंतर या.

स्थळा माठा महाच्छाह होऊन राहिला आहे, अशा समयीं ब्र...

खदवाने आपळे लोकांकडून पुष्पवृष्टी करविटी, नंतर सर्व सुरवृद

_ आपभापल स्थाना गेळे, पटे मातंडमैरवास नारदरवासीनी वि

चारळ का, या स्थळास क्षेत्र असी संवज्ञा असन क्षोर व श्राध्य
का नाह, ह रुपाकरून दासाला विदित करावे मग मार्तडपैरव
नारदास सांगू लागळ कीं, या स्थळी माझा राजयोग आहे, क्ष
णून अशुभ कृत्य करूं नये, व गर्यत पिंडदान केले अत्तर्ता,
भुक्तिमाक्ते प्राप्त होती, या स्थळीं नो प्राणी जाण्यास अशक्य अ
सळ, सान भरवाचे हातांत नरकपाल आहे,त्या नरकपालांत हिर-
ण्य स्थापन करून भेरवाची पजा करावी म्हणजे गया श्र! ड्राचे
फळ मात हाते, दुसरे गर्येत [पिंडदान केलें असता पत्र पातऱफफ

णा पासून मुक्त होतो, व फलगु तिर्था तर्पण केले अत्ततां पत्र कत

, ०५

कत्य होता आणि सामी दर्शनाने मनष्य जन्मास आल्याचे साथे. .

क होते

या [तहाचे फळ एक भरव दशेने कडन प्राप्त होते.या प्रमा-
ण मातेड मैरवानीं नारदास सांगितले व॒ आणखी काहीं विचार-

_ प्याची इंच्छा आहे काय? असे बिचारळें असतां नारदाने विनती
_ कैळा काँ, भेरव व्यान ढदयस्त कसे करावे ते रुपा करून या...

(७१)

दासाला निवेदन केळे पाहिजे, मग मार्तंड भेरवानी नारदास

___ सांगितले कीं, तुला भैरव ध्यान हृदयस्त करावयाची इच्छा अ.
_ सेल तर तं ब्रम्हदेवाकडेस जाऊन त्यांजला ही गोष्ट विचार म्ह.

णजे ते तक्षे मनांतील संशय दर करतील, या प्रकारे नारदात
सांगान मातंड भेरव तात्काळ अंतरध्यान पावले, मग लांगळीच

46_

नारद निघून न्रम्हदेवा जवळ आले, आणि विनती करून विचा-

७. कन्.

रले कीं, महाराज भैरवध्यान हृदयस्त कसं लक्षावे ते कृपा क.

१०

रून या दासाला विदित करा, त्रम्हदव नारदाप्राते बोलते झाळे
काँ, तुला ज्याती स्वरूपाचे दशेन क्ररविती, तू माझ बरो.
वर वाळ, मार्ग मोठा कठीण आहे माझी अंगली घर, व पार्या
खाळी पाहन चल, इकडे तिकड पाह नकोस, इकडे तिकडे पा
हशील तर खाला पाताळी जाऊन पडशील, चोर्‍्याजशी लक्ष पाय>
ऱ्या या मार्गाला आहेत, हा चोऱ्याशींचा! मार्ग आहे राजमार्ग”

नव्हे, अंधार रूप मार्ग आहे अत्ते त्रम्हदेवानी नारदास सांग-

नुभषम्हदव नारदातह निघाल, व वर सागितलल्या मागाने कड.
पठारी येऊन दाखल झाले. पुढे प्रज्यापतीने नारदास मातंडे |
भैरवाचे मुख्य स्वरूप धनुष्याकती ज्यातीमेय जे अम्हतेज तें दा- .
| वावरू असता नारद तन्मय हाऊन त्या न्रम्हानदात |नमम ज्ञा.

छा हं न्रम्हदवाना पाहन नारदास बोलतं झाल का, नारदा सावध
हो, मा तुला हृदयस्त मातंड स्वरूप कसे लक्षावे ते सांगतो.
हे विधीवाक्य नारदाने श्रवण करतांच तो देहावर आला व ए-

काम्रचीत्त करून बतळा अतततां ब्रम्हदेव बोळे छागले कौ, आतां

२ ७७ )

___ डृयामध्ये हृदयकमल आहे तं आधोमख आहेतें उध्ये मख ध्या
_ नांत आणावे, व ते नाभीच्या वरती असून प्रदीप्त आहे व याला
. एक छिद्र आहे, आणि त्यांत आम्रि आहे तो आम्न इंद्रोये तपावे-

४... इ.

तो आहे, त्या अभिची ज्वाला ती शिखा हाय ती पितवणे आहे,

___ य़ा शिखेंच आगम्रभागीं परमात्मा वात करीत आहे. तेच निर्विः

___ करप ब्रम्ह होय, य़ा ब्रम्हाची निय मानसोपच्यार पञञा करावी
म्हणजे ब्रम्ह साक्षात्कार लागलीच प्राप्त होतो, या प्रमाणे ब्रम्हदे-
बांनीं नारदास सांगन लागलीच प्रभची आज्ञा घेऊन आपले

स्थानाप्रत [नेंघन गळू, नतर नारदांना मातड भरवास साग
नमस्कार कला, व त्यांचा आज्ञा घऊन ता तथून नघून गला,

नेतेर मार्तंड भेरव म्हाळसे सहोत त्या स्थळी लिंगाळकृती गप्त रू-

' पाने रहाते झालं

भाग २ रा.

__ आतां ईकडे चेशंपायन माने धर्म राजाला रुष्ण चरित्र कथ-
-___ न करताहेत पूर्वा कृष्ण बाळ अवस्थेत गोकुळामध्ये होते, तेवे-
._ ळेस एके दिवशीं श्रीकृष्ण यशोंदेस्त मळा पय पिण्यास दे, म्ह. __

_ .__.. एन मागत असतां यशोदा बोलूं लागली काँ, बापा आज आप-

-: __- _ ले कळस्वामी मातेड भेरव यांचा चंपा शष्ठींचा कुळधर्म आहे,

____... पय अनुष्छिष्ट आहे, देवास नेवेद्य अपण केल्या शिवाय मीपय

वि

( ७८ )

बळ. पोळ

15 आहे "| मल्य दाखीव म्हणून कृष्णाने यशोदे जवळ आळ
घेतली असतां, सास घेऊन तो दव घरांत आली व मातेंड प्राति«

र

.. मेकडे तजेनी करून हे पहा कुलस्वामी यांनला नमस्कार कर,

व,

_ है यशोदा वाकय कृष्णाने श्रवण करतांच मार्दड झेरवास नमस्कारी

कला, नतर यशोदेन ळष्णास दवाजवळ' बत्तऊन आपण नेवेद्य

अआणावय[स घरांत निघून गेली व नेवद्य घऊन परत देव घरांत

आला आणि नंवेद्य देवापढ ठेविला ता इतक्पात श्रोकृष्ण प-
"हा पय भक्षावयास मार्ग लागळे असता. यशोदा बोळ लागली
_ को अस भलभलतेच हट्ट करू नकास दव तात्काळ चमक्तार

द[खवबाळ, हो मातोश्रीची भाषणं एकून कृष्णास मोठा राग :

आला नतर मातड भेरवाची प्रतिमा तयान हातांत घऊन आंग-

". णांत झोकून दिली. जे वेळेत रष्णाने प्रितेमा आंगणांत टाकली
तच वळस कृष्ण श्वानरूप होऊन पलायन करते झाले हे कृत्य

या गाकुळवासी जनांनी पाहन त्या सवाःस माठ आश्वय वाटलें

र रण्णास बलरामानी घरून आणिळे व खांबासी बांधून टा. _
'कैऊे. आता. कृष्ण कुत्र्या प्रमाणे लोकांचे आंगावर भंकताहेत अ. . ४
शा समया त्या स्थळी नारद प्राप्त झाले, नंतर नद यंशो-

८न झालला मजकर सवे विदीत कळा असता नारद बोलते ज्ञा

छे काँ, मार्तंड भेरवास शरण गेल्या शिवाय श्री कृष्णास उ तारा

पडणार नाह हे नारद भाषण ऐकतांच मार्वड भैरव कोठे भाहेत
हणून नारद खामीस विचारले ; नंतर नारद बोलते जाळे कीं, ते

तुला देणार नाहीं. हे यशोदेचे भाषण एंकतांच मातड भेरव

सवे न्यापक आहेत, परंत अज्ञानामळे आपल्याला ते दिसत नार

ा ९९)

होत खरे त्रापे हळी नळदर्गास कपील महामनी रह!तात,

मातड नक्त आहत, व मातड भरवाचची रहाण्याची जागाही त्यां-

जला ठाऊक आहे. यास्तव यांनला येथे घेऊन याव, म्हणज

ठाक पडळ, ह नारदाचा भाषणे एंकतांच नंदाने विनंती कली

का महाराज आपण खतः रथांत असन नळडदटगास ज क-
याल महामुनास घऊन यावं, अपे म्हणन सार्‍थ्या करवा रथ सि-
&% वरावळा हू नारदांना पाहाळे, नंतर नळठगास जाण्या करे.

_ सा नारद रथात बसले असतां साथ्याने रथ फार त्वरेने चाल-

बला; त माध्यान्हाचे समारास जयाद्री क्षेत्रा नजीक येऊन दा
वळ झाला, माध्यान्ह समय झाला हे नारदाने पाहन सारथ्यास आ
ह कला का, रथ क्षणभर उभा कर, मला स्थान संध्या कतेन्य
आहे. ह सारथ्याने ऐकतांच आज्ञा प्रमाण असे म्हणन रथाचे
याड आवरले, नतर नारद रथाखाली उतरले, व लान संध्यादी
कम करून मानातक पूजा केळी, व ध्यानस्त बसले असतां नार
दात सुखर सनयाचे आवाज व टुंदुभीचे मधर शाद्ठ ऐक येऊं
ल]गल तण कडून त्यांचा समाधी विसजन झाली पदे नारदा!

चळे

ना त्या ततारर्‍थ्यास सांगतल का, [जकडन दंदभी रव एक यत
भाहे [तकड रथ घऊन चलू, असे साथ्यापत सांगन नारदमनी

_. रथात बसले, नतर सारथ्याने रथ त्या देदभीचे आवाजाचे
- समाराने चाळावेला असतां त्या सह्याद्री पवेता खालीं तो रथ थे.
ऊन दाखल झाला, नंतर नारद रथाखालीं उतरून य़ा पर्वे

( ८० )

वर चढत असतां नारदास अर्धे मार्गात एक व्याप्नांबरधार
_. इहणजे वाघ्याच्या वेषाने एक परूष भेटला, नंतर नारदांनी लखा.
_ स विचारले की, तं कोण आहेत व तक्षे नांव काय £ आणि त
कोणाचा भक्त आहेस, हे साकल्य वर्तमान तु मला सांग. हे.
रदभाषण ऐकतांच तोव्याप्रांवरधारी बोलं लागला की, मी मा:
तैड भेरवाचा मक्त आहे, व नारदा मी तुला ओळखतो, पंत
ते रृण्णाचे मायेत पडला आहेस म्हणून तू मला ओळखीत नाहीत,
तो तं भ्रष्ठ आईप्त, आतां हे रननीचरण घेऊन जा, आणि रझ
ष्गाच मआंगातत चंचन कर, म्हणज ता पववत होईल, मग ₹
कृष्णास घेऊन माक्षे यात्रेस्त ये, अते सांगन भंडारीतील चरण

काढिळे, व नारदाचे स्वाधीन केळे. पुढें मातंडभैरवानी न॑ हरे-
द्राचूर्ण दिलें, तें नारदाने मोठया अदरानें घेतले, व प्रभची

' आज्ञा घेऊन निघाले, ते फार त्वरेने रथासह गोकळास येऊन
दाखरु झाले. नतर नारदांनी त हार्राचण, कृष्ण आंगीं दर्चे-
न्‌ केळे अस्ततां, कृष्ण पर्वे स्थितीवर आलें, व हे लोक माझंजवळ

कां बसळे आणि मला रज्जून किमर्थ बांधिले अश्या विषयीं विचा- ._

. रीत असतां यशोदेनें सर्वे झालेला मजकर श्रीकृष्णास निवेदन .
केला ही आईच्या तोडची भाषणें कृष्णाने श्रवण करतांच बहूत

उत्तम आहे, मातंडाचे यात्रेस आतांच चलावे, नेतर आओ कृण्ण

__ संद यज्षोदा सहपरीवार घेऊन मार्तंड भेरवाचे यात्रेसत निघाले,
च श्रीरूष्णांनी नारदातही बरोवर घेतले होते, पढे आळण्ण

क 7

(ह)

३ नद यशोदा सहपरीवार॑ निघन जयाद्री क्षनजा यऊन दाखल

सॉल. आणि मातड भैरवाची यथाविधी व यथादाक्ती यात्रा के
-॥ नंतर कृष्णाने मातड भेरवारचे स्तवन करून विनंती केळी
क, महाराज मी आपला अपराधी होतो तर मला मुक करावया
ये होते, अगर मख वक्र कर[ावय[च होते परंत प्रभने मला कत्रे

क

केळे याचें कारण काय ते कृपा करून सांगावे, ही कृष्णाची
स्तुतिपर भाषणे ऐकन मार्तंड भैरव बोलते झाले का, पूर्या ज्ञ
वळत तू माझ चणाचा शोध करण्यास पाताळी गेला होतास
ते वेळेस सामवेदाचा शब्द तत्ञे कानी पडला असतां तला अ
शी शंका प्राप्त झाली की, हा राहू श्वानाचा अस्तावा यामळंच
सामवद स[रमय झाला, नेतर सामवेदानेच तं तारमेय होशील
असता शाप दिला, पढे तो सामवेद माझे जवळ आला असता!

यास सागतल काँ, मी जे वेळेस मातड भैरव औतार धारण
करान त वळत तू श्वान खूपान माझे जवळ रहावें, व प्रथम तजी
हना करून मग माझी पूजा करावी, ताच हा सामवेद या भोताशं

खान र्पाने माझे जवळ वास्तव्य करीत आहे. आतांते सा-

मवदाच वाक्य सत्य करण्या करितां, मळा तजप्रत सारमय

करण जञज€र पडल, हो मातडभरवाची भाषगे कृष्णाने शवण

रन क्षणएक स्तब्ध झाले, पुढे मातडभेरवाची आज्ञा घेऊन
ठण्ण आपले परिवारासह गोकुळाकडेस निघून गेले. ही

(२...)

वागले की, अता जो मातेडभैरव प्रभू आहे, यांचे दशन एक १

. येळ झालें पाहिजे, नंतर तेच वेळेस धमराज आपले बंधू सहवतं-
मान व सर्व परिवार धेऊन मातडभेरवाचे यात्रेस [नघाले, आणि

फार त्वरेने ञयाद्रीक्षत्री येऊन दाखल झाले. नंतर पर्वतांवर

चवटन गेलें व मातंडभरवार्चा यथावेधा याना कळला, पुढ थमरा-
जज आपले बंध सहवतेमान मातडभरवाच सानचध उभ असता,

यास्थळीं, पुष्कळ ब्राम्हणांचा समदाय घर्मराजाचे दृष्टीस पड-

ला. नंतर धर्मरानानं या विप्रास नमस्कार करून हात नोडिल
व विनय पर्वेक प्रश्न केला का, महाराज रुपा करून मला मातंड
भैरवाचे सांवस्तर चरित्र निवेदन करावे, ही धमराजाची पणी

ऐकन ते सवे ब्रह्मवंद स्तब्ध झाले, एकानेही धमराजास उत्तर
दिलं नाही, इतक्यांत माध्यान्ह समय झाला झणन सर्वे सुरवद

ब

आपले विमानांत बसन, मातडभंरवाचे दशेना कारता
प्राप्त झाले व ब्रह्मा, विषण्ण, दिव, हहा मापळ भायत्तह मातडमर्‌
_ वाचे यात्रेस आले, नतर मातडभरवाचे सवांना पाड्शापचार
_ -पञजन केल असतां मातडभरव वायखूपाने शकराच भझगात स.

र करून मोठें प्रेमाने नाच लागळे. याप्रमाणेच सर्व देवांनी
नानाप्रकारचीं वाद्यं हातांत घेऊन वाजविण्यास आरंभ केला, नं.

तर पारवेतीनें विचारल काँ, आपण कोण अहात व आपले नामा-

_ विधान काय: ते वेळेस प्रभू मोळ ढागळू को, मी मातेडभंरव

ब कुर 0 ळा

आहे, पुढे पार्वतीने पुन्हा विनंती केळी को, महाराज प्राणी मात्रात

चे

__ हो पाबतीर्ची भाषणे ऐकतांच भैरव बोलं लागले का, माईंड शै.
__ रवाची भक्ती केळी असतां मी त्यास भवजेधा पासन मक्त करीन,

हा सातड भरवाचा भाषण एंकन पावतास मोठा आनंद प्राप्त

_ झाला. नतर धमराज पुढे झाले व मार्तंड भैएवास नमस्कार क
__ सून विनंती केली काँ, महाराज कपा करून या दातात मल्हारी र.
_-. चारज स!वस्तर निवेदन करावे, ते वेळेस मातड भेरव वोलते.

झळ का, तुझा देह शुद्ध झाल्या शिवाय मातड चारेत्र ऐकण्यास |

_ समर्थ नाहीस, नंतर धमराज पुन्हा विनंती करू लागळे को, म...

हाराज देह ठाद्ध कशाने होईल ते कपा करून सांगावे, ते वेळेस
भरन बोलते झाल का यज्ञ केल्याशिवाय देह ]ाद्धता होणार
नाह. या कारेतां धमराना तं यज्ञ कर हे मापेड वाक्य धर्माने
एकून विनंती केळीं की, महाराज यक्ष कोणते त्थळीं करावा
या [वेषया[ आज्ञा झाली पाहिजे. नंतर भेरव बोलले की तला
य[ पक्‍तावर यज्ञ करावयास जागा नाही यास्तव त या पर्वत

_ खार इशान्य कोंनास नाऊन त्या स्थळी यज्ञ कर, ही मार्वडा-
चा आज्ञा हाताच त्या स्थळा जळ नाह| अक्षी ध्मरानाने विनं-

9

त्ता करा असता मातंड घमराजास पन्हा बोले लागले की, नम्हा- त.
३. पवतावर त्रम्हदळव तप करात बसळे आहेत, थांची प्रार्थना व,
करून यांचे कमडलतोलळ, नल तम्ही यज्ञाथे मागन घ्यावें असतें

आन

सांगून मातड भेरव शंकराचे आंगांतन निघन गेले. नंतर धर्भ

. राजाने दांकरास विनेती केडी कीं, यज्ञार्थ आपलेही येणे झाले.

हजे, ते वेळेस शंकरांनी धर्मात सांगतले कॉ, जार उत्तम आहे.
आम्ही या स्थळीं लिंगल्पे प्रगठ होऊन तुमभ्चा हेत पर्ण

करूं. मारदड भैरवाचा पुराणीक गौतमनामे ऊथो आहेयात्त.

| यज्वाथं घेऊन नावे. नंतर सवे सरवंद व ब्रम्हा विष्ण म

. हेश मातड भेरवाची आज्ञा घेऊन निघन गेल्यावर ते कष्ण प्रम

स पांडव, गतममुनीस बरोबर घेंऊन य़ा पर्वताचे इशान्य कोना-

_ स खालीं उतरून गेळे आणि यक्षार्थ कष्णादे सर्व बरम्हवंदास

क त्या
0.

पाचारण कळ असत! ता सवे, ब्रम्हसमुदाय त्या स्थळी येऊन

खल झाल, पुढे आळष्णास धघमराजाने सवे मजकर विदित
केल्यावर श्राकृष्णाने भीमभ्षेनास जळ मागण्या करितां ब्रम्हदोवा-
कडेतत पाठावेळे, नंतर भामसेन निघन ज्या स्थळी ब्रम्हदेव बस.

ले. होते त्या स्थळी प्राप्त झाला, आणि पहातो तंव ब्रम्ह -

_ दव घ्यानस्त बसळ आहेत व्हणन भीमाने ब्रम्हदेवा ची बहत स्त-

ती केली व कानाशी मख लाऊन मोठ मोठ्याने आरोळ्या मारे:

पा, परंतु ब्रम्हदेव देहावर येत नाहींत हे भिमसेनानें पाहून

ता फार न्राश झाला, पुढे ब्रम्हदेवाच आम्रभागीा ब्रम्हदेवाचा | हरत 1

कमंडळ होता, तो भोमानं हातांत घेऊन ब्रम्हदेवाचे मस्तकावर

_ ओतला असतां त्या कगंडळु जळाचा मोठा प्रवाह चालला वतो- |
मवाह धर्मराज व कृष्ण आ्या स्थळी होते त्या स्थळीं येऊन दा-
घडु जाला, ता भाच रुष्णूने पाहून धम राजास बोलते झाले.

( ८५९ )

__ के, भिमसेनारने मोठा अनर्थ केला आहे, तो अत्ता कॉ, अम्हरे-
| वाचा कमडल ब्रम्हदेवाचे मस्तकावर ओंतिला त्याचा हा आघ.
आह. आतां ते सावध झाल्यावर भीमसेनास शाप देऊन भस्म

क्क

करताल, हां कृष्णमु्षीची भाषणे ऐकतांच घर्मराजाने कृष्णा-

4. _९०-_ ह

_ स विनता कडा का, महाराज आजपर्यंत जत्ते या पांडवांचे संरक्षण

क

२: लाच प्रमाण हळा भीमसेनाचा सांभाळ केला! पाहज, हा

॥णि.भमांच हातांतील कमड्ळ घऊन खाडा ठोविला, व भीमसे-

नास बराबर घऊन पवेताखालीं निधन आले, नंतर श्रोकष्णानं

९
*_

भाप्ताजवळ मातांचे गोळे दिले व सांगितलें का, त्याझघाचे
कडन मात!चा [लग स्थपात स्थापीत यक्षणाळे पर्यंत ये, तोंप

यंत मी अम्रभागी जातो, असे भीमसेनास कृष्णांनी सांगन श्री.

टेष्ण पुढ [नंघून गेले, नतर भीमसेनही मागाहन शिर्वालगाची

स्थापना करात करात, यक्षणाळत जाऊन दाखल ज्ञाला आता.

इकड ब्रह्मदवांना समाधी विसनजन केली असतां, तो कमँडल
. र्त झालळला यांच दष्टांस पडला, मग माठया रोषानें आस
नावरून उठळ आणि पवेताचे खालीं येऊन दाखल झाले, आर

_ णि चाहुकडे अवलोकन करूं लागले तो यांचे दृष्टीस ती भी
मसनाने केळेळी शिवलिंगे दृष्टीस पडलीं. पुढें र्‍या शिवलिंगाची
पूजा करात करांत ब्रक्ृदव पांडव आरश्रमाजबळ प्राप्त

_ झालें. ब्रम्हदेव आले हे धर्म, रुष्णांनीं पाहून ब्रम्हदेवास सामोरे

- बे

र याळ ) 9

डू पी ऱ

_ शेळे, व मोट्या अदराने. ब्रज्नदेवास यज्षशाळेंत घेऊन आले. . १.
_ नंतर धर्मानं ब्रह्मदेवाचे षोडशोपचारे पूजन केळे असतां, जम्हदे
_ व बोलते झाले कीं, माझा कमेंडळ पालथा कोणो केला, ते मला.
सत्वर सांगावे. हंन्रह्ममाषण एकताच रुण्णांना भामसनास हा. ,
-- ती धरून ब्रह्मदेवाचे पायावर घातलें, आणि विनंती केली की.
या वकोदरानं अज्ञानामळ हे कस केले आहे. तरी समर्थानी अ-
पराधाची क्षमा केली पाहिजे, ही कृष्णाची भाषणें ऐकून ब्रम्हदे-

:___.ळ वाचा क्रोध शांत झाला, मरब्रह्मदेव पुन्हा बोलं लागले की, आता.
_.. या भीमसंनाने आपल्या कराने कमंडळ उचलन माझे मस्तकावर
. ओतिला, यामळेंच या ओघाचे नांव मी. करजानदी असे ठेवेल
आहे. जो प्राणी या नदोच सान करील, याला गंगाल्नानाचे
पण्य प्राप्त होईल, हे ब्रह्मदेवाचे अभयवचन ऐकन सवास मोठा
' आनंद प्राप्त झाला, नंतर धमराजानें ब्रम्हदेवाची आज्ञा घेऊन,
यज्ञास अरंभ केला असतां, या करनानदीचे उत्तर तिरी शंकर

0 | लिंगरूपानं प्रगट झाले. हे कृष्ण प्रम पांडवांनी, पाहन स!
__.. लिंगाचे यथाभक्तया पञजन केल,व विनयपवक बोल लागले की, हे

___ न शंकरांनी सर्वांस प्रथक्ष दर्शन दिले. पढ धर्मराजाने शंक- .

प्रभो या सवे ब्रम्हवंदास व या होवकास आपले प्रयक्ष दशन
झाले पाहिजे. ही घर्मोराजाची व रष्णाची स्तृतिपर भाषण ऐक- य

९

च. हक

. रास विनती कली को; महाराज रुपा करून या दातात मातड

द व

> र भरर्‍वाच चारन सावस्तर [नवदन कराव, हा शाकरान[ घमराजञाचा

व णन न्याय्य नाल. पम डडणडड यक नििब्ब्ब्बि डा ेक्ा्आाम
कल ्णणपन्यययळळळययववणीचीसरदययमण्यय्यणपणययणमथणणीपयओ)00)ी0९)0५00९0२00000१0070 कवन आज टा ना र र
० ४११४॥४॥॥॥॥॥४॥॥॥॥॥४॥000000 ४00.) र

हनर ती

"लात मकतती
5
--00७४00॥१00॥"00000000॥0000०॥00१ कीक आय कड ाबाबा्बलष्ख्ख्ला

ह.

चे यज्ञात सविस्तर वर्णीला आहे यातील्च हा एक कद होय
पुढें ते सहा अवयव माझे गणांनीं आणून मजपुढे ठेविले असतां

, ___ मी ते भाग देव पितरास वाटून दिले ते वेळेस या सामवेदाचे
__ वृषण देवेद्राने उचलन घेतले, ते मी आवलोकन करतांच देवेद्रास
_ सांगितले काँ, हे सामवेदाचे वषण अदाद्र आहे यांचा कोणी

-. ___ स्वीकार करूनये, हे ममवाक्य देवेंदाने ऐकतांच तो हातांतील कंद
।. -- _ सालीं टाकून दिला, तो कंद माझे चरणा जवळ पडला असतां मा.

_ झे रणांनीं माझी विनती केळी काँ महाराज या कंदाने भापळे

क

ववरण अवलोकन केळे आहेत यास्तव याचा उद्घार झाला पाहि

. तिप्र भाषणें ऐकन मोठे सप्रसन झाळे, व मोठया आनंदा-
-). ने मळारंभा पासन ते अखेरपर्यंत मात डमेरव चरित्र घरमराज्यास
>) _____. विदित केले अततां, धर्मराज पुन्हा विनंती करते झाले कीं, हे दि
:._ _____ नंदयाळा या कंदर्पीचे जर ब्राम्हणांनी शेवन केले. तर तो ब्राम्हण
२. ___ ब्रम्हजन्मापासून नष्ट होतो, याचा पुन्हा वृतबंध केला पाहिजे असें अ-
, ... _. सून जन मातंडभेरवास नवेद्यामध्य कंदपे आपेण कारंतात, तरी या- .

- च कारण कार्य! ते कृपाकरूनया दासाल विदित कराव, ह घमवा
__ क्य ऐकून शंकर बोलते झाळे को, सामवेद खवानरूप धरून राहिला
__ .._. आहेहे मागे सांगितलेच आहे.पढें तो सामवेद शाप मुक्त होच्छा-
____._. ता आपले पर्वर्प धारण केळे व श्वानरूप सोडून दिले त्या सामन
वेदाचेच सहा भाग पृथ्वीला व्यापून आहेत हा वत्तांत हरिश्वंद्रा-

____ शोकरभाष ऐकतांच धमेराजानें पण्कळ शोध की. परंतु त्याचा

मार्तंड भेरव औतार होईल ते वेळेत या लंदर्पांचा उद्घार होईल...
_ या कारणामुळें मातेड भेरवाचे चंपाबष्ठीच

. जाम्हण आदि सर्वे जातीने कंदर्पांचे पदार्थ करून मार्तंड भैरवासत
__ आर्पेण करावे व शेष राहिलेलाप्रसाद सवनी भक्षण करावा, ब्रा:

कळू्धमांचे दिवशी

उहणाना चपाषष्ठा शवाय कदप भक्षण करूनय नर अन्य दिव

ट्ऱ

.. शी कंदये भक्षण करील तर तो . ब्राम्हण ब्राम्हणघमापासन ष्ट. व |
_ झाला
यपाष्ठीचे दिवशी कंदपे भक्षण करील त्याला दोष नाही या.

ब साचा सस्कार पन्हा केला पाहिजे, आणि जो ब्राम्हण

ह २

क्य

पमाणे, या कंदर्पात्त मजपासन वरप्रदान मिळाले आहे, म्हणन हा
कंदर्ष मातेड भैरवास प्रोय आहे. हे शंकरभाष्य ऐकन सर्वांस
मोठा आनंदा प्राप्त ळा. पर्ढे राजाने दांकराची आक्ञा घेऊन
यज्ञाची समाप्ती केली असतां ते वेळेस मोहोच्छाव झाला, व सुर .

बुंद विमानांत बसून पुष्पवृष्टी कर्ललागळे ते वेळेस यज्ञोपवीत जो.

नौरजर॑ नामा नांग तो पुष्प सवास घेण्याकरीता शंकराचे केठांत-

न निघून गेला हे शंकरानी पाहून घमेराजास बोलते झाले का, |
तुक्षे यज्ञ समारंभाचे गडबडीत माजे यक्ञषोपीीत कोठें गोळे याचा
मला शोध नाहीं तुटले म्हणावे तर याचे तुकडेही दिसत नाहीत .
व सी त्रिगुण सूत्राचे यज्ञोपवीत धारण करणारा नव्हे, मी नाग

यक्ञापवाता आहे तस्मात आमच यज्ञापवात शांधन आणा,

अ "४

_ (९९)

पृंसा न लागल्यामुळें तो फार निराश झाला, हे शंकरानीं पाहून
बोलते झाले कीं येथन जवळच नागेशराज देव आहे, त्या स्थळी

तम्हा जा, म्हणज तुम्हात आमच यज्ञापरवात सापडल, हा पच

_ बदनाची भाषणं ऐकन श्रीकृष्ण व धर्मराज फार त्वरेने निघाले

आणि नागेशा जवळ येऊन या स्थळीं एक ब्राम्हण

ह्य

यांचे दृष्टीस पडला असतां कष्णानीं यास विचारले का, तं का-

ण आहेस व तुजे नांव काय आणि तू राहणार कोठील वगेरे

सर्वे मजकूर सांग, मग तो ब्राम्हण बोलं लांगळा कीं, गी निरञर

नामा नाग आहे, नांगेशाची पूज्ञा करावया करितां पा. स्थळी
आलो आहे. नेतर तुला शंकरानीं फार त्वरेने बोलावेळे आहे
अत्ते कृष्णानी त्या नागास सूचविले असतां मी नागेशाची पूना

करून येतो असे त्या निरजराने कृष्णास सांगितले आणि आ-

पण नागेक्षाची पूज्ञा करावयास गेला. त्याची पूजा हाई ती प-
यत धम, कृष्ण त्या स्थळी बसले, नंतर सा निरजरांने नागोशाचा

पज्ञा कल्याव्र शांरुपण व घमंरान या नांगासदह नघून यक्ष शा

ळठत यंते झाले, पुढं राकरास नमस्कार करून त नाग यकज्ञापवात.

कृष्णूना गाकराचे स्वाघांन वाल अत्ता शाकराना मोठया आन-

. दाने ते नाग यज्ञोपवीत कंठाचे ठावी घारण केले, नंतर या.

स्थळी एक घटकाभर ब्रम्हानद होऊन राहेला हाता. पढं शकर
छागळीच लिंगात रुप्त झाले व ब्रम्हदेवहा तेव्हांच निघून गेल,
मग श्रीकृष्ण व ब्रम्हवृंद धर्मास विचारून आपआपले स्थानीं ना-

टप. - टाळकी... 2... “याक. .

(९०)

5. "ने झाळे. पढें धमराज आपले बांधवासह निघन मारग क्रपू ला:

गळे, पांडवांनी ज्या स्थळीं यज्ञ केला त्या स्थळास हली पांडेश्वर

__ असे म्हणतात. पंढ कलियग लागल्यावर मातड भेरव जयाह्र.. .
सषेत्री पर्वतावर लिंगाकार गुप्त रपे असतां सुपे मक्षामी खरेया
नांवाचे भराठी पाठील आहत, यांचं कशा भाव्या या नांवाचा ए. ी

क परुष उत्पन्न झाळा असतां तो मातेड भेरवाची अतिशय भ.
_ क्ति करूं लागला, तो नित्य रविवारी सुप्याहून निघून कडेप-
' ठारी येत असे व मार्तंड भैरवास आष्टभावे ळीन हाऊन पुन्हा
_ सप्यास निघून जात असे. |

| असा कांहीकाळ क्रम चालं असतां या भाव्याभक्तांचा वद्घाप"
- काळ झाला, तथापि यानें आपला नेम साडिला नाही, पढे तो भाव्या
भगत सप्याहन कडेपठारीं येण्याकरितां निघाला भसतां कष्टान
करजानदी उतरून अलिकडस आला, आणि व्याकूळ होऊन
माळेत पडला असतां मावंडभेरवांनी म्हाळसासहित अश्ववाहन
_ *वतरभन असे त्या भाव्या भक्तास दशन देल, व सागतल का,
मी जयाद्रे क्षेत्राननीक डोंगरावर वास कारेत आहे, यास्तव त

_ आजपासन पठारी न जातां, या डोंगरावर माक्षे दशनास ये.
. ह्षणज्ञ या स्थळीं मी तुला दशन देईन, असे मातडभरवांनी त्या.

भाव्या भक्तास सांगन तात्काळ अतरधान पावल, पुढ ता भा-
. व्याभक्त सावध होऊन 'ववहुकडे पाहतो. तंव ते स्वरूप दिसत
नाहीं, परंतु फक्त घोड्याचे खूर मातींत उमटलेले त्यांचे द्टीस

( ९९ )

_ पडले, नंतर त्या भाव्याभक्तानें या स्थळास घोडेउडान असे नां. |
.____ त .ठऊन आपण जयाहिक्षेवां निघन आला, पढें तो भाव्याभक्त 3
“ ___ पैवेतावर चढून गेहा असतां, त्याचे दृष्टीस धनषाकृती मातंडभे-
> रवाचे व म्हाळसेचे अज्ञो दोन छिंगे दृष्टीस पडली, नंतर त्या
' भाव्याभक्ताने मातडभेरवाचे यथासांग पूजन केळे असतां मार्दडणै. .
__ रख फार ततोषित झाळे,पुढें रात्री तो भाव्याभक्त त्या लिंगा सेजा-
__. रीच एके बाजस नेनञला असतां, मातडभेरव त्याचे स्वप्तांत गोळे.
__ ब सवे एकंदर आपले चारून त्या भाव्याभक्तास विदित केल, पटे
तो जागत झाल्यावर खप्तांचे मोठे आश्वयं मानन परभश्वराचा
स्तव करू लागला. पुढे प्रातःकाळ झाल्यावर त्या भाव्याभत्ता ट्र
" मातडभरवाची यथाविधी यात्रा केली, नंतर त्या पर्वताचे पर्थ « .
गाजूस जेज्ञेत्राडी या नांवाचे एक गावेढेगांव होतें त्या गांवात. ण
1 भाळा भक्त आला, व सर्व लोकांत झालेला मजकर विदित
करून त्या सवे लोकांसह पुन्हा पवेतावर चटून ते सर्व लोक त
सातडमरवास शरण गेळे, नंतर सर्वांची दर्होनें झाल्यावर ते
__ नैवे डाक पवताखाळीं उतरून आपआपले घर्से निघन गेळे, मग 1
मातंडभैरवाचा प्रसार दिवस्तनदिवस जास्त होत चालला असतां...
_ इ"कळ लछोक मार्तड मैरवाची दृढभक्ती करू लागले. आती
पुढें वारपाळ वीरमळ या नांवाचा एक पूण मातंड भक्त होता
._“_ हाने शके तेराशे तीनांत मातेड भैरवाचे मंदीर ह्मणजे आंतील. षण
_. _ गाभाऱ्याचे काम करवेळे, हा मनुष्य जातीचा कोण ६ ता. . 5:

क्ण पा नान्या या प सा न्या
| य ग

( ९२ )

_ ज्ञ रहाणार कोठील याचा कोंडी बरावर झोघ लागत नाही.

न - - शुक्तांस लठाव या गांवा राधा बबाजी या नांवचा काणी एक परु.
___ ष उत्पन जाला असतां तो बाळपणापासून, मातड भेखाची |

भक्ती करीत असे, पुढें त्या राघो वंबराजनीत दिलीच बादशहाने
_ जुलर प्रांता बंदाबस्ताविषयीं नेमिले. असतां त्यास गज्यांत
__ तोक्षणा पात झाला, नंतर पुढे एके दिवशीं ते. मार्तंड भैरवाचे
__ वोत्रेस आले असतां राधो बंत्राजीचे मनांत अर्से आलें कॉ, मार्व-
ड़ भैरवांनी आपल्यावर पूर्ण कृपा केडी आ यास्तव या स्थळी

.__. आपण कांही तरी पुण्य पुरुषार्थ करून इहळीोकीं व परलोकी,

शाफ्तनर्प कात करावी, मग त्या राघो बंबाजीने शके पंधराशे

सत्तावनांत मधीळ गाभार्‍्याचें काम व त्याचे पुढें सदरचे काम

तयार करविळे. आणि सभोवतीं, कोटाचे काम तयार करून

.___._ आंतील बाजूनें वोवऱ्या बांधिल्या. या कामास क॑ वधी रूपये

कच झाला अस जुने लेखावरून कळते, दुसरे राघो बबानीने

“ __ या पर्वेतांच उत्तर बाजूस खा पायऱ्यांशीं एक उत्तम प्रकारची
-______ विहीर बांधळी आहे. य़ा वीहीरीस हली फाकिराची वीहीर असे.
____ हणतात. वया राघो बंबाजीस बादशाहाने राजे अशी पदवी

दडी हाती; म्हणून त्याचे वंशात्त हलो खटावकर महाराज असे.
हणतात. दुसरे असें की गिझनीचा बाहशाह महंमद हा
वळेस हिंदुस्थानावर स्वाऱ्या करीत होता ते वेळेत त्यांने नेञजरी

-_____ स येऊन मार्तंड भैरवाचे मंदीर फोडण्याचा इरादा केला असतां

(९३)

भातड मरवांना त्या स्थळी असंख्य भंगे उत्पन कोले, पढे त्या

भसृग्यांनीं त्या महमदा चे सेनेस अति दाय त्रास दिला ता अता

काहत्या भुग्यांनो लोकांस चाऊनच!ऊन त्यांचे सव आंगाचे रक्त

काढले म्हणन त्या सवे लोकास अतीशय दःख प्राप्त हलले. हे
भहमदान पाहून त्यास ही मोठ दःख प्राप्त झाले नतर त्यान
मातड भरवास वेनंती केली कॉ जर तं खरा व तेजोरूपी अस-

कास तर्‌ ह्‌ दुःख सत्वर निवारण कर, म्हणजे मी तळा अनन्य

भावाने शरण येईन व एक लक्ष रुपयाचा भगा तयार करून हु.
छा आपंण करीन हे महमदाचे विनयपूर्वेक भाषणे ऐकन मातड
भरवास मोठी दया उत्पन्न झाली, नंतर पढे एकाएकी ते सर्व
भुगे नाहीसे झाल्यावर महमदानें आपले रुमालाने आपले हात
बांधून त्या पवतांवर चढून गेला असतां म्हाळसेसहीत मातेड भै-
रवाच शिंग धनुण्यासारखे त्या महमदाचे दृष्टीस पडले,
ते पाहून त्या महमदास अत्ता भास झाला की

हा दव आपले वोरासारखाच आहे, हणन यानें मातंडभेरवास
मळखान असे नांव ठेविले. नंतर एकल्क्ष रुपयाचा भंगा त- |
तार करून मात डभेरवास अपंण केला, व आपले सेनेसहीत मह

मद निघून पुढे गेळा. महमदाने नो भंगा वाहिला, तो पाचे-

_ चा खडा भुंग्यांचे आळात सारखा सोन्याचे कोदनात बसवला
-_____ दाता, व सभोवती ल्हान लहान कोंदने करून सांत उत्तमप्र डी;
.__ _... कारची रत्नं बसतावेडा होती. पुढे पूर्ववाजूस जी जुनी वस्ती

क

होती, ती मोडून पपताचे उत्तर बाजूस नवी वत्ताहत काय कार. |

_ अकरांत पंच छंगाचे देऊळ विठळ शिवदेव दाणी सासवड कर
ऊर्फ विचूरचे जाहागीरदार यांणीं बंधन केळे, अते तेथील ले. |

0)
णामुळे झाली, हे बराबर समजून येत नाहीं. पुढे शके सोळाशे

पववा[वरून कळत आता होळकर यांचे कलांत आल्या या

€*

जागी मोठी किव केळी आहे हे सर्वास माहितच आहे. त्याच

आहिल्याबाईंने क्षेजूरिक्षेत्री येऊन मोठी किर्त केली, ती अशी

क

का], जा पूर्वा खटावकरांना काठ बांधिला हाता, ता फार मोड.
कळास झाला हाता. ता उलगडन त्याच जञाग्यावर्‌ ब याही

पक्षा सुरख मदिरा सभोवती उत्तम प्रकारचा ब॑ [ट बंधन केला
ते काम अनुक्रमे कसे झाले ते खाली [होईतो घुतमारी व पश्वम

पा सा

_ दरवाज्याचे काम. शके सोळा चौततष्ठांत जाले नारद्रा.

0.

_. रीचे काम व कर्चेरींचे आणि दोघड्याचे काम म्हणजे उत्तर

_ ळाझे नवदांत आमये दिशेचे काम झाले व शके सोळाशे. |

बाजूच काम दक साळाशे आठयाहत्तरांत पूणे झाले. पढे सो.

पयाणवात पूव बाजूस दरवाजाचे व कोटाचे काम सिद्रीस गेले,

_ गैतर दक्षणचे बाजूस खटावकराच्या दहा व जशाच्यातशाच का.

यम ठऊन लाचे पुढे म्हणजे पंचालेंगाचे नेरीत्य कोनास काम

-_ ती ते काम शक साळाशे नब्याण्णवांत झाले, व भंडार घरच
_ काम शक साळा आठ्याहत्तरात श्रीगोंदेकर यांनीं गांधील,

(९५)

परतु कोणी बांधेळे व यांचे नांव काय याचा वरोवर शोध ल
गत नाहीं, आतां इंकडे जे वेळेत झाहमहाराजांचा ठत्कई ज्ञा.
छा व सातार मुकामी राज्याअधिकार प्राप्त झाल्यावर त्यांनी मा.
तड मत्यथ दान तान गांब इनाम दिली ती अती की, गोता-
बी या आडनांवाचे ब्राशणास कोळवीहीरी

पयाळ काह जमीन इनाम दिली. आणि सांजकडेत सेजारतो
चा नबेद्य व सोमवतीस व दस्तऱ्याचे दिवशीं मातड घेरवार
स्वारी बाहेर शिकारीस नेघत असती ते दिवशी सर्ग यात्रेकरी
व भक्तलळाकास म्हूशाह्रा म्हणन बेळ भंडार व जोंधळे वाटण्याचे
काम सांगतले आहे, या कारणामळें या ब्राह्मणाचे वंशात पे
व अतत हणतात, व नाज्ञरे हा गांव गोतम गोरी ब्राह्षणात
दऊन साजकडे देवाजवळ पुराण वाचण्याचे काम नेमळे
_ झाजला हळछा चाघरी अशी संज्ञा आहे. कुंभातळण येथील
माकासबाच व बेलसरास कांहीं जमीन इनाम देऊन मजमदार
या आडनावाचे ब्राह्मणास म्हाळसाकांतासमोर दररोज कीईन

करण्याचे काम सांगेतले,. व॒ चांदीच्या मल्हारी म्हाळसेच्य

शच
लीत
क| छ
नध
7

गात अल्कारासाहेत त्या मंदिरांत प्राणप्रातिष्रा करून बसावल्या

या मात सुमार वारा हजार रुपयाचे किमतीच्य! मभसतालत वाटते.

दुसरे चर्दाचंदावरचे राजानी सवणोचा खंडोबा म्हाळसेचा नोड र न

प्रभावळास[हित अलकार युक्त तयार करून पाठवन दिला

क,

“इ्याचे समवेत कारकून वगेरे सवे बंदोबस्त होतांच या. लोकांनी

(९५६ )

-9
रॅ५. यु हु

_ पैरेतु कोणी बांधेळे व सांचे नांव काय याचा वरोवर शोध ला:
_.. .- गत नाही, आतां इकडे ने केळे शाहुमहाराजांचा ठत्क्षे जञ-. हीत. |
- डाव सातार मुकाम राज्याअधिकार प्राप्त झाल्यावर त्यांनी मा- |

10.

0० 0 र

:__ वी या आडनांवार्चे ब्राऱह्णास कोळवीहीरे हा गांव व जजभरी
__ येथाळ काह नमीन इंनाम दिली. आणि यांजकडेत सेजारता
_ चा नेवेद्य व सोमवतीस व दसर्‍याचे दिवशीं मार्तंड भेरवा्च
स्वास बाहेर शिकारीस निघत असती ते दिवशी सर्व याजेकरी

व भक्तलाकांस म्हूशाहिरा म्हणज बेळ भंडार व जोंधळे वाटण्याचे
काम सांगतले आहे, या कारणामुळें या ब्राह्षणाचे वंशास पेझा
व अत्ते हणतात. व नाझरे हा गांव गौतम गोत्री ब्राह्मयात
दऊन साजकडे देवाजवळ पुराण वाचण्याचे काम नेमळे,

झाजला हछा चाघरी अशी संज्ञा आहे. कंभारवळण येथील 1.

माकासबाबर व बलळ्सरास कांही जमीन इनाम देऊन मजमदार
या आडनावाच त्राह्षणास म्हाळसाकांतासमोार दररराज कोतन

करण्याच काम सारीतले. ब चांदीच्या मल्हारी म्हाळसेच्या य
गत अलकारासाहेत त्या मंदिरांत प्राणप्रातिशा करून वस्तावेल्या ह.
या शत सुमार वारा हजार रूपयाचे किंमतीच्या असतील्तें वाटते. |
_ दुसर चदाचदावरच राजांना सुवणांचा खंडोबा म्हाळसेचा जोड रि ऱ
__ अभावळीसहित अलंकार युक्त तयार करून पाठवन दिला. ग |
_. ह्याचे समवेत कारकून वगैरे सर्व बंदोबस्त हाताच या लोकांनीं

पौर्णमा आणि माघ शद्ध पौणिमा व चज शाहू १५ याप्रमाणें

( ९६ )

सैजुरांस येऊन उत्तम प्रकारें त्या मूर्तींची प्रतिष्टा करून स्थाप- .,
_ गो फैझी, या मते अदमासे साठ हजार रुपयांचे किंमतीच्या

अततत[ळ, पुढे पेशब्यांचे राज्यांत जे वळस नारायणराव मरण |
पावळ व गंगाबाईस पुरदरावर आणन ठोवेले भाणि

हाम श्रामत सवाई माधवराव यांचे नांवे राज्य चवाळ[वेळे तें

पेळेस गेंगावाईस पुत्र व्हावा हणन नाना फडणवित्तानें मार्वड-
भरवात एक लक्ष रूपयांचा नवत्त केला होता. पुढे सवाई
माधवरावाचा जन्म होऊन ते गादीवर बसल्या नेतर यानीं तो
मातड भरवास केळेला नवस फेडला. तो असा को, पंचवोत्त

हजाराच्या चांदीच्या मर्ती शभावळासांह्त करून जजञरा यथ

स्या[पृत कल्या व मातड भेरषाच मादरांत एवाची दगडी

कामाचे मंडपी होती ते सर्व काम पंचवीस हजाराचे चांदीने
मढऊन काढिले आणि पंचवीस हजारांत चांदीची शाळका व
घंगाळ वगरे किरकोळ पामान कळ, व बाकी राहईळेले पंच-
नास हजारांत लिंगावरील कवचे, व खंडोबा हाळसेचे सवणोचे

मखवट १ छत्री कळ्गा, तुरा वगरे अल्कार करून परमेशवरास

आपण केले 'गादकराना ने वेळेस भंडारघराचे काम

करावे तचच वेळेस पितळेच्या मल्हारी हाळसच्या मती. करून
भडार घरात स्थापित केल्या. या नेजरो क्षेञ [ मांतंड भेरवाच्य
चार यात्रा मरत असतात. मार्गशीष राळ शष्टा व पोष शाद्ध

यात्रा भरून मोठा उच्छाह होत असतो, |
मीस रात्रो मोठ्या समारंभाने तेलळवणाचा हांडा निघून चावडी-

( ९७ )

कॉ,

*_.-: . बर येत असता, पुढें भक्तलोक आपआपले मनाप्रमाणे यामनी
-क़र्मे | य़ा हंड्यांत तेल घालतात, मग तो हंडा पन्हा समारंभाने क
निघून ते लोक वर जातात व त्या हंज्यांतोळ तेळ मार्तडमैरवास ._

९;

आपण करतात. की |
।_______. दुसरं दिवशा बोर या जातीचे लोक आहेत, यां पेकी' एक
:___ . मनुष्याचे मांडीचे रक्त दासत्राने काटून सा रक्ताचा टिळक मार्त-
__ डभैरवास लावीत होते, ती चाल सुमारे पंधरा सतरा वर्दे झाली
इंग्रज सरकारानें बंद केली आहे. व मा्तेडभेरचा समोर पुष्कळ

बंदा केलें, व पेठावे सरकारचा चौघडा मातंडाजवळ होता तोहि.
चा

तव्हांच बंद केला, येथे होळकर सरकारचे अननसत्र व चो घडा,

नेवेद्य, नंदादीप अद्य,प चाळूं आहे. व होळकर सरकाराकडून मा.
तंडभेरवास शिवरात्री करितां गंगोजरीची कावड येत असती, मा.
__ तंडमैरवाचे किळ्यास पू्थपथधमेस व उत्तरेत असें तीन दरवाजे
_ आहित, त्यांपैकी उत्तरचे दरवाजाचे काम पूर्वा खटावकराचे होते, |

ते तरसतेच आंतले बाजूर्ने राखून होळकरांनी आपले काम बाहेरचे
बाजूत दुसरे केळे अ हे. या तिन्ही रस्त्यास पायऱ्या बांधून " पक
- काढल्या आहेत, मार्तडभेरवाची पूजा करण्याचा अधिकार गुर्वा. क
कडेस आहे या गुर्वीत चार तक्षींमा आहेत, . ब मार्तडभेरवा

मारशोषं शुद्ध पंच-

ढाल उत्पनाचा हाक निमे गुरवाचा आहे, व निमे उत्प्नांत ला- :

जक

_ चंगा जाताचे लोक आहेत यांनीं निभे हिस्सा घ्यावा, व बाकी :_
य हेशाच उत्पन राहिळे ते वीर व घडती या दा्घाना वाटून . |
ध्यावे, व लाध्यांनीं देवाचे नंदादापावर ननर ठेवावी अणणि

_ धपारतीचे वेळेस मारचलळ वगरे परमेश्वराची हरयेक नाकरी
रावी. वीर व घडसी यानादवाचपूञेचेवेळेस ढोल व सर सनया

__ वैगेरे वाह वाजवावीत आता तपाशष्ठीचे सहा दिवस अश्वीन

मात्तच शनवार रविवार सामवार असे मिळन मेराद्िवस व पोष

_ आणि माघ असे येकंदर दोन महिने २_..रा दिवसावर पेशवे

अमल[पासून डर्बी बसली आहे, व तें उत्पन्न सरकार तफ राहून

हा उत्पननांतून नेवेद्य नंदादीप व दसरे कांही. किरकोळ खर्च
हात आहेत. सुमार चाळीस वर्षांचे मागें मातडभेखावर दरोडा
आला होतात वेळेस या दरवडेवाल लोकांनी त्या 'चांदोसोन्याच्या

_ तहा व काही अजबाबर लटून देवळांत जे लोक हात यास मार. . . |
_ हाण वगैरे पुष्कळ केली, नंतर त लाक त्या अजवावातह निघन 1

. पश्नमेच्या दरवाजाने गेळे असत दवळांताळ लोकांनी वरून नो:

_- हा मारल्या, ते ऐकून सर्व गांवचे छोकांनीं ब असपासचे गावंळे. गीत

_._. गांवचे लोकांनी घावण कल त्यामळे ते चारठलोाक घाबरे, व

_ च तत लाक थोडे असल्यामळे त्यानां त आक्ष जाईना म्हणून

_ हाना जागजारग त्या मार्त व प्रभावळी वगर सामान टाकन दिले,
१ काह| जवाहर सामान रवथळचे आढ्यांत सरासरी परून एक

२. ५ ता क 4. 3 अज 22 ७. - ळव ७८ उभ

_ म्हाळसेची मूर्त व भुंगा आणि चाकडा कौर सामान घेऊन गेले.

._ थांना तो मूत, बेलसरचे रानांत परळी, नंतर ३ चोरटे लोक
.____ येक भृंग्स व मैरवाचा चौकडा आसे घेऊन निघून गेळे, आतां. |
: ___ इकडेते प्रामस्थलोक या चारव्याचा पाठलाग करीत असतां
-_____ मुतीसह सर्व चाजवस्त सांपडली, परंनु एक मुरत, भुगा व चाकडा

ह मात्र सःपडले नाहीं, व त्या लोकांचाही पत्ता लागला नाहीं
पुढ बारावषांनी येक कणबी क्षेतांत नागर हाकॉोत असतां याच
नागरास ता चोरटे लोकांनी प्रलेली देवीची पते लागली अस

_. ता कुणबी आपले गावांत म्हणजे बेलसरांत गेला व झालेला म-

अकर सवे गांवकरी लोकांस कळवीला, नंतर ते गांवकरीलोक
सव [मेळून त्या शेतांत मतीजवळ अ मग मोठया. समारं
भान त्या म्हाळता देवीस बेलप्तरास घेऊन जळ व झालेला मज-
रैर अमुरकरास लिहून कळविला असतां सर्व क्षेत्रस्थलोक तुदि-
वेस पाहून मोठे समारंभाने या मतीत आणावया करितां बेल्स.
रात गळ, मग बेलसर करांनी देवीची उत्तम प्रकारे बोळवण
केली, नंतर जेजुरकर आईस घेऊन मोठ्या समारंभाने नेजरोस
आढ, व यथाविधी आच्या करून त्या मठाची पूर्वजारगी स्थापना
कळा. या गांवी आश्वोनमासी शनवारी जागरण म्हणजे प्रदोष
___ उजला दुधाचा आभिषेक होऊन पजा झाल्यावर छतनीना निघतो
__ मग मानाच्या जागा नेमल्या आहईत त्या जाग्यावर चार चार घ-

( १०० )

टका छ्त्रीना उभा करून मोठ्या समारंभाने परमेश्वरास सव्य

करून पुनः निघाले ठिकाणीं म्हणन दुवळांत येतात न दुसर .

सामवताचा सारां फारच समारभानं निघन गांवचे उत्तर्‌ बाजत
यक कांतावर करज्या नदी अह. त्या स्थळी लछानास जात अ

सत्पा पुढ राज्ञा मातडाची खारी. ग्रांवातन मोठया आनंदा

रमत रमत किल्यावर चटन जाती, पढे मशाहिरा वाटण्याचे
काम सरू होते गत्याह कारणाने स्वारी निघाली म्हणज
भडार घराताल मल्हारि म्हाळसेच्या मार्त पालदींत बसऊन नेण्या
चा वाहूवाठ आहे. व दसर्‍्याचे दिवशी येथील परमेश्वराची
स्वार| माठ थाठाने निघून पेशव्याचे तळ्याचे पश्चमेस देवाचा
रमणा म्हणून एक जागा आहे, या जाग्याचे दक्षणेत एका
उहानद्या डोंगरास भेटाभेटीची जागा अशी संवक्ञा अ हे, त्या!
डागराच्या पायथ्याशी स्वारी मंडळीसह दाखल होती, व कडेप"
ठारच म्हाळसासाहदेत भरवाची खारी याच प्रमाणे मोठे समारं-
निघून या डोंगराचे पायथ्याशी यऊन दाखल होती. फे.

प पान्हा पालख्या समोरासमोर उभ्या कारेतात. व भक्त
१३७1 हातात देवल्या घेऊन दोही रांगेने या पालखी पासन
प पाटखापर्यमंत उभे राहतात, व मुरळ्या मोठें थाटाम देवापुढे
पचितात. वाघेळोक मोठ्या आनंदानें सामवेदाचा राहू कारि.

त, दारूव वाद्यांचा एकच गर्दी होऊन जाती, व भक्त<

॥के यळकाट येळकाठ असा शट्ट करून मार्तडमैरवावर हारि

य्यसप्लाणशणी कोणा,” 070077 पका> कीक णा)
> केकवर ्योयााााालासायाायासा

नल

व्शा

नरर

र

_ म्हाळसेची मूर्त व भुंगा आणिं चौकडा वौरे सामान घेऊन गोळे.

च

आ. आलि

. _____ परंतु या.मूतीचे वोझ्यामळे ते फारच बेजार झालें म्हणन
यांनो ती मूर्त, बेळसरचे रानांत पुरली, नंतर ते चोरठे लोक |
।_____ येक भग व मैरवाचा चौकडा आसते घेऊन निधन गेळे, आतां.
._____ ईकडे ते प्रामस्थळोक या चोरव्याचा पाठलाग करीत असतां.
: : _ _ मूतीतह सर्व चौजभस्त सांपडली, परंत एकमर्व, भगा व चाकडा
।______ है मात्र सांपडले नाहीं, व त्या लोकांचाही पत्ता लागला नाही.

पुढे बारावर्षांनीं येक कुणबी शेतांत नांगर हाकीत असतां याच

जर ४.

नागरास ती चोरटे ढोकांनी पुरलेली देवीची मरत लागढडी अस
.. ता कुणबा आपले गावांत म्हणज बेळलसरांत गेला व झालेला म-

अ»

जकर सवे गावकरी लाकांस कळवीला, नंतर त गावकरालांक
सव मिळून त्या शेतांत म्तीजवळ आळे, मग माठर्या. समार

' :______ भाने त्या म्हाळसा देवीस बेल्परास घेऊन गेळे व झालेल मज-
।_____ कूर जेजुरकरास लिहिन कळविला असतां सर्व क्षेत्रस्थलोक सदि |
___ वस पाहून मोठे समारंभाने या मृतींत आणावया करितां वेल्स.

_ रास गेले, मग बेलसर करांनी देवीची उत्तम प्रकार बुळवण

_____ केळी, नंतर नेज्रकर आईस घेऊन मोठ्या समारंभाने नेनरोस
_____ आले, व यथाविधी आर्च्या करून त्या मृतीची पर्वजागी स्थापना _

__ केळी, या गांवी आश्योनमासी शनवारी जागरण 'हणज प्रदाष

पुजला दुधाचा आमिषेक होऊन पजा झाल्यावर छत्नांना नंघता

पग मानाच्या जागा नेमल्या आहेत व्या जाग्य वर्‌ चार चार ध

कनक पा) ल] ला
पधा पडण लम तक ढफ्कक 00४57८ त्र.>माडान्याडडयका !?':/4-2)-।:7.). 48४” द 3 हशा याह

१०५ ग डे कीर

. ठका छत्रीना उभा करून मोठया समारंभाने प्रमश्वरास सव्य

-_ कैरून पुनः नघाले ठिकाणीं म्हणने देवळांत येतात व दुसरे. :
____ सोमवतीची स्वारी फारच समारंभाने निघन गांवचे उत्तर बाजत्त 0...
__ येक कोसावर करज्या नदी आहे त्या स्थळी ल्लानास जात अ -

. सती, पुढे राचो मार्तडाची खारी गांवांतन मोठ्या आनंदान |.
__ रमत रमत किल्यावर चढून जाती, पढे मशाहिरा वाटण्याचे |
काम सखूह कोणत्याही कारणाने स्वारी निघाली म्हणज

४०,

भंडार घरांतील मल्हारि म्हाळसेच्या मार्त पालखींत बसऊन नेण्या
चा वहिवाट आहे. व दसर्‍्याचे दिवशी येथील परमेश्वराची

स्वार माठ थाटाने निघन पेराव्याचे तळ्याचे पश्भमेस देवाचा क |

रमणा म्हणून एक जागा आहे, या जाग्याचे दक्षणस एका
लहानशा डांगरास भेटाभेटांची जागा भशी संवन्ना आहे, त्या
ड[गराच्या पायथ्याशी स्वारा मडळांपह दाखल हाता, बव कडप

क्य २ २२

-____._.ळ ठारची म्हाळसासहित भैरवाची खारी याच प्रमाणे मोठे समारं- .... ..|
__ भाने निघून सा डागराचे पायथ्याशी येऊन दाखल होती. पर्ढे

. त्या दान्ही पालख्या समोरासमोर उभ्या कारेतात. व भक्त
__ मंडळी हातांत दिव्या घेऊन दोही रांगेने या पालखी पासन
टं २. त्या पालखापयत उभे राहतात, व मरळ्या मोठे थाटांन देवापुढे

नाचतात. वाघलाक मांठया आनंदाने सामवेदाचा गाडू कारू

..._. तात, दारूव वाद्यांची एकच गदी होऊन जाती. व भक्त
____ छोक येळकाठे येळकोाठ असा शह करून मार्वडभैरवावर हारे-

(९०९)

____ द्रावूण उधळितात, व प्रेमभरीत होत्सातां आनंदानें नाचतात,
_______ झामुळें त्या स्थळीं जो ब्रम्हानंद प्राप्त होतो तो. लिहितां प्रवत ग
नाही. खरोखरेच जे ब्रक्षसुख अविनाशी म्हणतात याप्रमाणे.
सुख एक क्षणभर त्या स्थळा मनुष्यास प्राप्त होते, म्हणजे प्रा-
णीामात्रांची मने त्या जागी भेटभिटीचे वेळेस अगदीं नोर्वेकल्प

_ होऊन जातात. पुढे ती स्वारी निघून तिकडे जाती, व ही

ब... कळ «"

स्वारी निघून इकडे येती. ज्या प्रमाणे जेजुरास रचना आहे.

क

याच प्रमाण कडेपठार ही रचना आहे. या मंदिराप्रमाणेच

कडेपठारी मदिर आहे. परंतु पठाण कोट वगैरे कांही नाही,
फक्त मंदिरा सभोवती थोडी फरपी असन देवा समोर एक मोठे

दगडाचे कासव केळे आहे. व देवा समोर लहानसा दरवाजा
भहे, आणि दक्षण बाजस कांही ओऱ्या आहेत, या मंदिराचे

काम फारच दिवताच आहत्यामळ त्याचा हाकेगत कांहीच कळत
नाह, प्त॒या स्थळा फक्त मल्हार म्हाळरााया 9०१, गात्र हा

ती, पुढे काणी एक भक्ताने पितळेच्या मती प्रभावळी सहित

करून स्थापत कल्या, ब त्या मुत!चे उत्तर बाजूस एक सेगमव-
री दगडाचा गणपती स्थापीत केला आहे. समारं चा
_ ळिस वर्षांचे मार्ग पुण्यास रामचंद्र मल्हार मनसप होते, यांनी
___ या स्थळीं भेखावी स्थापना केळी, व मातंडभेरवाचे मंदिराचे
__ वायव्येस एक लहानसे राममंदीर बांधले आहे. दंतर्‍याचे दिवशी.
_ यांच प्रभाबळींतील मु'ते खारेस काढत असतात, या कडे.

क कवर)

' पठारी गोपाळबावा व लक्ष्मणबावा अर्से दोन सांध फारच योग्य

हांऊन गेले. यांनीं म्हेघासर देमाची रथापना म[तडभरवाच .
इशान्य कांनास केळी आहे, हे पूर्ण शाक्त होते, व ते नातिचे
_ म्राहूण असत. पुढ लक्ष्मणबावाचे शिष्ये बाळळण्णजावा व बा-

कृष्णबारवा च [दाष्य गा[[वदवावा, हे ब्रम्हचाराद्रत पालन करून
क्षवा गायजा पुरःवरण करात हाते, यामळ त्यांनबला सिद्धी प्राप्त &
साळा हाता. त्याना मातडाच अगमरवादंशस दत्तपचायतनाची स्थाप-

_ ना केळी आहे. यांचे अशिरवादारने सचीवपंतास रावसाहब हे

पुन झाले ते दिवसापासून सचीवपंताकडील मातडमैरवास नैवेद्य

_ नेंदादोप व एक ब्राम्हण अनष्ठानास अक्षयी चाळं आहे. या
गोविंदबावाचा काळ होऊन समारं दहाबारा वर्षे झाली,

मातडभरवाच वायन्य [दशस समार तांनचारश हाताचे अंतरांवर
भगवानगार गासावा म्हणून एक साधु राहत हाता. ता फार
नरापक्ष असून ब्रक्ञअनमवा हाता, व परापकारा कारंतां तां प्राण |

जाइ पयत झटत अस. या भगवानागरचा गाष्ट अशी सांगतात.

काँ, एक वेळ उमाजीनाईक बंडवाला याचे मागे इंप्रज सरकारचे
लोक लागले असतां ते बंडवाले लोक त्या डोंगरावर पळन २

त वळस उपण्णकाळच [दवस हात यामळ व श्रम झाल्यामळं ते

क फार व्याकूळ होऊन व॒तषने पीडीत जाले असतां या

__ भगवानगिरच्या गंफ्रेजवळ आले, व पाणी पिण्यास मार्ग लागले |

वेळेस भमगवानगीर महाराजांना एक ल्हानशी पाण्याने

वा

( १०२ )

भरढूडा घागर आपल्याजवळ घेतली आणि या ध गरी-
___. लोळ पाणी लोल्यांत ओतून घेत वया बंडवाले छोकांस
पाजीत, या प्रमाण सुमार पांचशे बंडवाले ळाक पाणी [पिऊन

नघून गळे तत्रापी ती घागर पाण्याने भरलेली तसीच र्ग

चा क

य! प्रकार अनेक प्रकारचे चमत्कार या भगवानगीर महाराजानी

च

या नेजूरचे लोकांस दाखवेल सा. पंका कांही लोक अद्याप * "न्य व
___ आहेत, ते भगवानगीर महाराजाची फारच तरफ करतात. पढें ..: |
भगवानगार समाधिस्थ झाल्यावर त्या स्थळी यांची समाध बांधन

ह. ९१५, ७५

एक लहानसा मठ बांधला आहे त्या मठात ही भरवानगीरीचे
चळ वगरे मंडळी राहतात. आत! इकडे नयाद्रीक्षत्री मार्तंड

भर्वाचे किळ्यास तीन दरवाजे असन य़ा रस्यात पायऱ्या आ-

-याब्र कडपठारचे रस्यास काह| कांही 1ठेकाणाीं पायऱ्या आहत
तया [मळन सवे एकदर पायर्‍या समारे ह्जार बाराशे असतीलसे

पाटते, ब दिपमाळा व मनारे मिळन आजमासे साडेतीनशे आ- ।:
हेत. आणि दरवाजे बावीस आहेत. यांत उचर बाजूचे रस्मावरव .।.
"देखा व दीपमाळा बहूत आहेत व हा रस्ता नांगाळती अ. ी
कः मर्थेच एक दुसरा रस्ता फुटून बानाईकडेतत जाऊन पम ह
स रस्यास यंऊन दन ठिकाणीं मिळत आहे. मार्तडपैरवाचे णु

/_5।

_ काटात खाडी एकदर फक्लीं केली आहे. व म तंडाचसमे
. एक मोठ दगडी कासव केळे आहे, व पदलिंगाचे मागे हल:

- ळै.. .

: क.

चक

-___ अवदरखाना अते हणतात. व त्या आवार पश्चवेसतेजवळच
.___. एक मनोरा बांधितहाते, परंतु त्याचे काम अवंच राहिल आहे.

दसरे पश्चमदरवाजाचे दक्षण बाजूस एक तांळीम आहेवत्या .
तालमीत दक्षणचे बाजस एक खोली आहे. या जेज्रक्षत्राचे

_ आमयेदिवोस पेडावेसरकारांनी एक मोठा शरा आष्टपंछुतळ

_ बांधला आहे, व पूर्व बाजूस त्या तलावास गायमुख केळे आ
_ आणि चोरखजीना बांधून पाणी उडविळ आहे, अस्ते काम फारच
योडे ठिकाणीं असेळसे वाटते. या तलावाचे पूव बाजूसच पश

वेसरकारची बाग होती, त्या बागांत ते उडविळळे पाणी आपा. |

- “याप यंत आह त्या दराचा इंप्रनबसरकारांना मालका लिलाव

केला आणे. त्या तलावाचे उत्तरत्त काहा जुना वस्त आ री
हणन त्या वस्तीस जनी नजजरी अथवा शुक्वारपठ अश ता-

त. व दुसरा तलाव या बागाचे पश्चमेत होळकरसरकारांनी ह
बांधला आहे. हा तलाव चौकोनी आहे. व या तलावा स र
_ आवती होळकरसरकारचे बगीचे असून, अभ्रपकोनास मल्हारराव
__ होळकरांची छत्री आहे. या तलावाचे व छत्रीचे कामात सुमारी

___ ऐंशी वर्षे हाळी आहेत. हली होळकरसरकारचे आलसत्र व न
| . सर्व एकंदर कारखान्यावर हाळकरसरकारतफ गोविंद (वस्ताज

> आगटे हे नोभेळे आहेत, हे फार योग्य असून काम फारच चांग, री

ले रोताने चाळांवतात
आतां इकडे गक सत्राशे सत्तरीत या गावच पाच पंचवास

र्क किव.
- गरड वी

___ देवळांतन चोरेला ब आपआप
::_ दोन महिन्य ना त लाकत्यादर
___ करूं लागले असतां च [र सभ
_ केळी असतां

-. रीस आले

डं ईं

_ हा सर्व एकंदर खच तमा

( १०९६ )
टकारनी विचार करून तीनं शे

इवळात म्हाळसेंचा मुखवटा नाहीं, मग
१! उ्यांत कळवीले असतां अम्मळदार तावड
मरा सा वहमी ल
पाने साकड॥ केली यामुळें त्या सर्व चोरीचा पत्ता
"हा, वेत्या लोकांस य़ा कामाविषयी स
ळाली होती

ह मासळदार होते, गुरव लाकांचे उत्पन्न ञत्त कल व ते दिवसा

पाखून त्या दुवस्थानंच बंदोवस्ता कारेतां सरकारानीं पेच नेमले
आहेत. पुढ या मुखवल्याचे किंमतीचा एवज जमा झाल्यावर
"च उत्प जप्त होते ते खुले जाळ व देवीचा मुखवटाही त
१ करून आणविल्ा, व पंचांनी याची आर्च्या केळी
व दान माहेने आठरा दिवसाची सरकारांतन
पभाचा खच पंच मार्फतच आहे. तो

हे, व

बा आहे या
असा का, मातड भैर-

छ्याच्या बंदोबस्ता कारता

९ तान चारशे रपय[चा आह,

वृ उ-
आहे डी

भ कव होत आली, धारचे पवार सरकारची सारी. 111

" रजन साऱ्याचा देवीचा मुखवटा.
घात ताडून वाटून घेतला, पृढे एक 1.
"परमदाने अनेक प्रकारची सोंगेंदोंग

प लोकांनी तके बांधन चोकशी र.
पाबे निघून नेजू- -ऱ्््ी
कापत पकडून फारच बारीक र.
एकदर ला.
प्कारातून शिक्षाही मे...
गा वळेस पुरंदर ताठुक्यास काशिनाथ बावा छोढे न

पूव| पा.

य व नदादोप आणि प्जचे वेळेस पुष्पे वगेरे खर्च आ- 1
चार शिपाई नेमले आहेत. |

"द
कयी,

(८)

_______ जेजुरीत मातेड भैरवाचे यात्रेस आली होती, ते वेळेत मघीळ
___. गाभाऱ्याचे व पुढील सदरेच दरपम्यानांतीलळ दरवाज्याचे काम

._._. वांदोनं मढवून काढले आहे. पुढे श्रीमंत तकोजीराव होळकर _

_ सरकारची स्वारी शके शतराशे पंचाहत्तरांत पौषमासी जेञनरीत्त
देव दशना कारतां आली हाता, ते वेळेस यांनी सुमारे चारशे...

1. भार चांदीच पत्रे करून सदरे पुढील तीन पायऱ्यावर खिळन

तयी "१. ठाकले आहेत. मातेड भैरवाची एकंदर चीजवस्त समारे सात.

1__ _ ल्क्षांची अततावी असा अजमास होतो. मल्हार तिथींचे काम पर्वा _
____ शाहू महाराजांनीं बांधले आहे. पुढे त्या तिथो सभोवती लछांक-

म डा चासापाचे काम हरांबा बाप नॉोसराीकर यांनी बांधोळे, व

_» __ कडेपठारी पूर्मा पाण्याचा फारच ताप होता, हणून रामचंद्र म.
> ल्हार मुनसफ यांनी देवाचे पूर्वे बाजस्त एक ल्हानंन्ते तळ खणीळे .
': आहे. त्या तळ्यास जिवंत पाणी तर नाहींच परंत पर्जन्य का

ळां त्या तळ्यांत पाणी नमले म्हणजे तेथील लोकांस बारा महीने

_ पुरते व एकादे वेळेस महीना पंधरा दिवस तोठाही येतो, कडेप-

- ठारी समारे वीस पंचवीस घरं आहेत. शके सताशे. एकणनव्व* .

>. दांत जेजञरी क्षेत्री म्यानिसीपाळ कमेटी बसळी व थळमोडची ज-
_:_____ कात आणि यात्रेकरी लोकांपासून दोन आणे कर घेण्याचा ठ-
राच झाला होता, तो ठराव दुसरे वर्षी बंद करून दर दर्शनात
आर्धा आणा द्यावा. या प्रमाणे ठराव झाला आहे, जेजरीचे

वेळ... तक, चक

भू .. _. कमेटोचे उत्पनाचा कांहीं नेम नाही, ज्या प्रमाणे यात्रा येईल त्या |
_____ प्रमाणें उत्पन होते म्युनिसीपालटी बसल्यापासून या गांवची बरी-

( १०७ )

च सुधारणुक झाली आहे. या कमेटीचे पंचांने जानाईचे देव.
वा सभोवती एक चौसोपी धर्मझयाळा बांधली आहे, व गांवांतून
सडका केल्या आहेत, आणि होळकर सरकारचे तलावास पाणी>-
बाहर काढन दंण्याचा रस्ता असन, एक दोन ठिकाणीं उसात
_ हा हाते, ता रस्ता म्यानेसपालिटीने उकरून यांत दत्तर लोख

| नळ टाकन त पा्णा गावात आाजिल आह, अद्याप सव गा. |

_ चांत पाण गेले नाहो, फक्त जानाई लगत एक होंद व त्या हीदा-
च पवत दान हाद अस तान हादाच कासम तयार झाळ आइ,
कामात काळपट कलक्टर साहन याना फार अम घऊन हे.
नळांच काम तयार करवेळे आहे. या गांवांत दवाखाना व _
लायबन्ररींचा खर्चे कमेटी कडून होत असतो. या गांवांत सरकारी
मराठी शाळा वगेटें न हा गांव पुरदर ताटक्याखाळीं आहे
या गांवची जोषी कळकणांची वत्ती खांडे व बेलसरे यांची आहे

।्_

व पाटीलदीचे तुत खोमणे ब माळवतकर, अशा दोन तक्षी-
मा आहेत. या गांबांत मातंड भेव व नानाई मारूती होच

मख्य देवत आहेत, या गांवा ब्राह्मण वस्ती समारे दाभर धघरा-
यां

€"

सो हू १चीां घरे पाऊणशे (कंवा ऐशी असतील, व वाघे
मुरळ्यांची घो तीत चाळीत असन समारे झे सवाशो उदमी

लोकही आहत, आणि शुक्रादे लोकांचा वस्ती सुमार दोन तोन

इ द्रन्डि

शें घराची असेलते वाटते, या नेजुरींत एकंदर . वस्ती सुमारे
(>

सात आठरा घराचा अपन या सव लाकांचा उपजावका मात

०.

भेरवावरच आहे. या गांवचे देवस्थानचे प॑चांत मुख्य सरपं*

क. .. हते ही घण . ब्व

- << दळा असून दान प्रतिमाहा करून जसावल्या अ हेत, व एक

भृधांन अस ह्मणतात, हराडा प्रधानाच मख उत्तरच आह,
याचे दरांन करून पढ थाडच दर चढन गल्यावर उनव्या हा

-. मव पायऱ्या आहत. पलटठेल्या नदीस सव्य करून वर 'वढत

त. केलेला मारुती आहि यांचे दशन करून द

७५%. पांच पायऱ्यावर चढून गेळे म्हणजे लागलीच, कोंटाचा १

___._._. दरवाजा लागता, त्या दरवाजाचे पश्चभेस आष्टभरव पै
__ काच कछयाच राखणदार येशवतराव हावलदार हाणून एक देवत

. वव रंगराव ऊर्फ आप्पासाहेब पुरंदरे सासवडकर हे नेमिळे आहेत.
आतां देवदर्शीनास कोणते रीठींने नाण्याचा परिपाठ आहे तों.
_ एकंदर खाळीा लिहून कळवितो, प्रथमतः किळ्याच्या पायथ्याशी
-. नंदी आहे या नंदींचे मख दक्षणंस भाह. या नंदास सव्य
; _ करून पायर्‍या चढण्यास आरंभ केळाअसतां थोडेचदूर गेल्यायव॑
> पीरभ्रचे स्थान लागते, या वीरभह्राचे मुख उत्तरेस आहे. त्या. न
_ से ददीन कलून पून: पढे गेळे असतां उजवे हातचा रस्ता सोडन
-_ द्यावा व डावे हातचे रस्यानें निम्मे रस्त्यावर गळले हणजे हेगण
नामा सरदाराचे स्थान लागते, या ठेकाणी हगाणाच! स्वयंभ, तां.

छहा[नर्त मदर्‌ बावबळ आह या ह्गण सरदारास हछा हराड| .

ताला एक पवेमख गणपताचे स्थान लागते त्यास नमस्कार करून
पुढे गेळ अततां महाद्रारापुढे दक्षणमुख नंदी आहे, यास सव्यक. |
- रांते,त्या नंदोस सव्य करतांना उत्तरेस मख हाते त्या ठिकाणा अडी,

__. _. असतां डोवे हाताला एका दिपमालळीके जवळ रामदासानी स्थार्पि-

कळाले, पतकीरे मशी

(०९. )

. __ आहे. त्याचे दशन करून किल॒यांत शिरागे, या दरवाजाचे र.
$ . पूवेवाजस एक तस रूंदीचा चिरा आहे, व त्या किळ्याननीकच .

एक घमठ बांधलेले आहे

र तडभरवाच समांर मणिदेत्याची मत. आहे, त्या देत्याचे े |
...... ताड पश्चमेंस आहे. व बगाडाचे पढील नंदीचे मुख पश्नमेस
__ असून त्याचे पुढे त्या नंदोस टेकन एक ल्हानसी मारूतीची भा

'मूते आहे व मधील गाभार्‍्यांत दोही बाजत्त दोन दगडाचे घोडे

असून सांची मुख पश्चमेस आहेत, या दोन घोड्या पैकी उत्तर _
माजूच घड्यावर स्वार आहे, व दक्षण बाजुचा घोडा खला आहे.

आता आतेल गाभार्‍याचे कामांचे वर्णन करीतो
! पद्‌ ॥ चाळ साधी.

| चाद[मय ता मंडप केसा, कारागिर निर्मिला || तेथील

री

|| रचना पाहतां डोळा, आनंद होतो चित्ताला || सिंहासनी

च> हब

॥॥ त भरवराज, भव्यरूप त्या मायेचे | दोही वाजला दोन

॥ स्रिया हा, रूप न वणवे शक्तिचे ॥ मध्यभागी त्या भोगहो

| माच, धातमय ते मयराळ ॥ प्रभावळीते महाराज नेसे.
1 नॅलाक्याचा भुपाळ ॥ मूळ पिठ ते लिंगाकार हो, कवचे
_॥ वत। अकार ॥ त्याचे आंत ते कैसे हो बसले, महाराज तेथे.
॥ शकर॥दु्ट मदना अवतार घेई, होई तेव्हां मल्हार | अर्ध जी

ह.

॥ आंभीची सुंदर रमणी, तीच म्हळत्ता तवनार ॥ जयानाभे |

च

॥ दास जो होतो, तीच बानाइ वेल्हाळ ॥ ऐशा प्रमला न

ह

१ भे को

॥ मन मी केळे, चरणीं ठेविला हा भाळ॥अनन्य भावे वारण,

_- आपुज्य असतात फक्त शिवराजीच दिवर्शा ती खोळीं उधघडन
रि

(१९०)

१) रिघुनी, चर्णांतील ती गंगाही | वंदन कराने विकल्प हा

_ [| रूनि, त्वरे निघाला तेव्हां हो || वाम पाणीते गुप्त माठजा-
|! त्यासी नमिले द्वारांत | सव्य हाताला शय्या पाहिली, मंच-
र | >

|| क कैसा जडीत ॥ आतां पुढे हो सव्य कर! या, लाऊन.

॥ ये तो उशीर ॥ बाळ्दास हा भक्तीवळाने, आकळीतसे

|] रांकर ॥ १ ॥!; |
डमैरवाचे एष्ठ भागी जवळच बाणादेवीचे लिंग स्थापीत

य

[ळसायक्त मातेडभेरवाचे इशान्य कोना

र्य

गुप्तमळेश्वराची ढिंग आहेत, ती लिंगे आरा महिने

4.

त्या विवरांचे दोडावरील शिळा काढितात, मग रात्र
पूजा होती. नतर सर्वांची दशेने झाल्यावर लागलीच दुसरे दि
"रे

जप

पी १
ह क, ह

शीं पन्हा ता शिळा या [ववराच ताडावर ठऊन, ला. खार

म

दार बंद करून घेतात. दुसरी दक्षण वाजत्त एक खोली आहे,

_ हा खोळत मातडभेखाचा दायन करण्याचा मंचक असता, व.
आंतील गाभायाचे बाहेर निघताक्षणीच उनव हाताला, जाम
दार खान्याची खोळी अहि. व डावे हाताला एक लहनशी'
खिडकी आहे. ती वहतकरून आक्षयीं बंद असती आतां मातड
_ . भैरवाची, त्रिकाळ पूजा होत असता त वेळेत दुपारत सव्य
निघन अनक्रमे पूजा करून पून्हा मातेडभेरवाजवळ येऊन दाखल
हाती त्याचप्रमाणं भक्त लांकासहा सव्य कराव लागत, त! म्‌ट

___ जकुर खाली दुपारतींचे पदांत वणीळा आहे

(१११.

। पद, चाल कांकरणी वस्ती यांचा० |;

॥ अहोराव तयारी झाली ॥ झाली सन नांची | आज्ञा मागती

!| स्वागाचा || पाहा ते कसे || कोसे चादच|मध्य वळ सव
1 णांच | कोंदण बह॒ || बह रत्नाच||!कांण कराल मोल त्या
| च ॥ धगाळ ऐते ॥ ऐसे संदर।| आंत ग॒गादक नार!

॥-केर्ना उऱण ॥ उष्ण तयार[मक्त तिष्टती सादर ॥ भरती. . “३ ह
1] शोऱ्या || झाऱ्या सिद्धता ॥ स्नाना उठा जगत्राता ॥ विरे

_॥ हाता ॥ होतो तो आतां॥दास शाणल प्रावता || स्तवितो

॥ एस ॥ एंसे प्रभळा||भावे नमिती चरणाला | उठावे देवा]|

॥ केरता ते फार । स्तविती दास निरंतर | घांवदी तेव्हां |
॥ तव्हा चतुर|[सिद्ध हाती परोपराचोरंग नामी||नामी चंदनी]
॥ फुल्या जाडेत अष्टकानी ॥ सिद्वता केळी | केली दासांनी

॥ उठाव अतां स्वामोनी ॥ हातांत कोणी ॥ कोणी घेतले
॥। अत्तर आणे उचो तेलं || सवासी द्रव्य || ड्रेव्य आणीळे |

[1 भावे नामता पाऊळ ॥ म्हाळसापती ॥प "हण्याच[|||वंळ'

_ शी झाला प्रदाबाची ॥९॥॥ अहाराव ॥ अलंकार आतां ॥ आतां.
ती काढावे] स्त्रियासहित देवा न्हावे ; स्तवन हे देवा दवा
॥ मानाव || मानस आमुचे पुरवावे ॥ ऐकूनी स्तुती ॥ स्तती... *

|| सतवरी। स्नाना रळ हा मल्हारी | जाणिले त्यानी || त्यानी

- ॥ अतवरहात्तिद्ध केली पूजा सारी ॥ मोरचल चवऱ्या | चव

ब

_ ॥र्‍या डडविती॥पंत्रे हाती शोभताती ॥ मुरळ्या वाघे

(१२१२)

॥ वाघे गाताती || भक्त आनंदे नाचती ॥ क्षिंगाडे कर्णे ॥

॥ कर्णे तुतारी सनया वाजी सुंदरी | ताशयाचें नाद' ॥ नाद.

1 आंबरी॥ढोल गर्जे परोपरी | चोघडे सुरू || सुरू झाले ती

०

.॥ मालदार गर्जेताता ॥ गुरव ते हात | हात जोडिती] म-

अक

॥.व्हारी प्रती स्तविताती ॥ स्वामोच्या अंगीं | अरी चाळ

॥ पारमळ आणि उची तेले ॥ हइाकरा दही | दही आणिलें

|] मधु ([ल्व सानकेळ | दवाच्या यार ||घारा धरून]पंचाम-

॥ त ह घालन | दादू उदक ॥ उदक भाणन | घालिती

॥ दवाढाग स्नान ॥ आंघुळ होती | हाती देवादी || मांदी
_ त]. घाव संवकाच1 ||२९॥| अहोंराव न्हाऊनी [सद्ध | सिद्ध होता.

॥ चा |॥ तयार! आहे वस्त्राची | पसीती आंग | आंग त्व
1] रचापूजा हाता हो माल्ची॥ अ कार्‌ वर्तन | वस्र पद-
| रा || पंतावर शाल भजेरी ॥ पैछेणी झेला || गेला सदरा]
॥ शाभता मादेल तो शिरी|| रेसषेला टिळ || टळा भडार
॥ विराजत दत मल्हार | वषिळे आंगी | आंगी केशर [आ-

_ प (णक नाना उपचार ॥ निरद्या लोड ॥ ड बाजशा
__॥ तकक्‍्या झोभे एष्ठोझीं ॥ दवणा फे ॥ फळें देवासी |] भावे
_ १ आपत| दवाता ॥ मोगरा जाई ॥ जाई शेवंती | मलयागर
__॥] माळजाती ॥ गुलाब वेळ ॥ बेळ आपिती ॥ नानापरी शेजे
॥ करता || सुवासी धप || घप दाविला | घत प सर्मापला|]
_ ॥ जाणान तेव्हां || तेव्हां इच्छला || मैवेद्य आषिती देवाला ॥_
_ ॥ करपूरदोप ॥ दोप दावीला]]आतो चला उजाविला। नेघाळी

__ | स्वारी ॥ स्वारी सव्यालय]मक्त घेती वळंड्याला ॥ गादी झा-.

शि,
|

( ९९१ )

4.

ला | झाला भक्ताचा, पजा पाहात! हो देवाची ॥३!|| ३
हॉराव कासवावता || वती येऊने]मंदोर सव्य घेऊनी! नवाल

क,

।
र|
|

पम

_ ॥ पाहा भुलेश्वर ॥ तुळती प्रती | प्रती भावाने | सव्य करून

|| पुढे जाणे ॥ शिवाचा सत, सत गणपती || साक्ष ठेवावे
| तयाप्रता | ह्ोपदी चरणी, चरणा नमनी ॥ पटे पाहातही
|| नयना ॥ कडे पठार, पठारची खण | पाहतां चक्षे जन्म
॥ मरण ॥ काशी इश्वर, इंश्रर तो भोला || खासी नमन पटे
1 चला ॥ शिळा घृतमारी, मारी तिजञप्रती ॥ नन म्हाळसा
॥] हच वदता |! विष्णूचे चरणी, चणी नमिळे | मन अंतर
॥ बहु घालं || रामाचा दास॥दात्त हनमंत || तया दडीने म

___ शन शांत ॥ आनंदे चला, चला झुकत ॥ त्वरे द्रावश द्वारांत ।।
||] तेथे गणपतो, पती शीव सुत ॥ इच्छीत मनचे पर्वात ।

1 केपेरा पाहा, पाही सुदर ॥ तथून यावे सत्वर ॥ मैरवापाशी,
ही पाशा यऊान |. भावे पूजा आरपूनि | पुढे मग जावें, जावे.
ती समार [| ननी पाहा मणीवीर ॥ बगाडा सव्य, सव्य घेऊ
॥ [ने ॥ नंदी वुषणा पूजूनी | आजंनी सता, संता नमावे ॥..
ती सग मदारा त्वरे जावे | प्रभूचे चरणीं, चरणीं भावाने
॥ अष्टआंगाने लिन होणें ॥ उत्तरपूजा, पूजा आपीने ॥ भावे

। छे पुढ || पुढे त्वरांत || भेरवा भावे पुनित तेथुनी त्वरे ॥.
1 निघाले | आंब्रालयी त्वेरे आले ॥ रोणकेप्रती | प्रती पुजनी
|| सांमसुत्री करूनी || पंच हो लिंगा लिंगा उपचार |] पढे.

( ११४ )
॥ नमा डाळपाणी ॥ अवतार प्रभ, प्रभ हरिहार ॥ धनुण्याहन
॥|ती लिंगाकार | तयाचे चरणी, चरणीं तप्तर || होता हाई

]| साजर आमर 1 य्रणा [लन बाळ अ बाळदासाची इच्छा
॥पवीवी मनीची ॥ ४ ॥

पवी भंडार घरांत धपारती आननपर्णकडेस व स्वारीच्या मू-

।तंकडस जात हाता, परतु सुमार वास वष झाला भडार थर

रांत धपावी जात नाही, फक्त शनवारी व रविवारी राजी धुपात!

[केळ्याचे खाळी उतरून, बानाई व हृंगडीप्रधान गणपती हाव-

लदार वगरे दैवतांची पनाकरून पन्हा देवळांत वर सांगितल्या
प्रमाणें जातात. ज्या मागोनें धघपाती बानाइकडेस जाती, याच
मार्गाने फक्तलोकांचा खाली उतरून येण्याचा पाठ आहे. तो

असा कीं, विळ्याचे बाहेर थोडेच दर उतरून गेल्यावर पूर्वी
सांगितलेले गणपतीचे स्थान लागते, या गणपता'चे वरचं बाजूस

दोन दरवाजे आहेत, त्यापैकीं डावहातचे दरवाजाने खाला उ-
_ तरावे क्षणजे अनायासे यया गणपतीस सव्य होते. व बानाईस
ही सर्ब्ये होऊन तो रस्ता बानाईपुढे येतो. - तेथे खडकाला स्वयं...
_ भू बानाइची मुते आहे, व एक लाहनस्ते मंदीर बांधलेले असून
त्या मंदिरापढे पाचच्यार आय्या बांधल्ल्या आहेत. आणि
त्या ठिकाणीं, दगडाच्या शेळ्या मंढया, पुष्कळच करून बसावे-
ल्या अहित, त्या स्थळी बाणा देवीचे दोन करून खाली
उत्रळे असतां, तो रस्ता पूर्व रस्यातत मिळतो. मग अगदीं

____. खालीं उतरून आल्यावर डावे हातचे दरवाजाने निघून गांवांत

( १९५६)

जावे, या दरराजाचे पश्चमेस्त एक पपराचें स्थान आहे. आता. मु

भानाश्जवळ घुयारती आली हणजे, वःनाईची प्रजा करून घया
ठिकेण पूवेपश्वम रस्ता आहे, या रस्यानें निघन धयारती प्रधा-
_ नाकडेस येती. मग रॅक दवदशनास जाण्याचा रस्ता सांगेत
छाच आहे. . याच प्रमाणे धुपारती चढन देवळांत ञाती

मातडभरवाचे इशान्य कोनास किळवाचे ब हर पोरगाई व पिंग. -.

_ ता अशय दोन देवीचा स्याने आहेत. या फिरंगाइंदेवीकडस

उपारता आश्वीनमाती नवरात्रांत मंगळवारी व शक्वारी जात
असता, मातडंभरवाची फ्रातःकाळ पजा झाली ह्मणन्ञे धुपारती
_ सव्याला निघत नाहीं. व दान प्रहरचे पूजेस धयारती सव्याला
नघून खालीं वानायीकडेस नाऊन पन्हा पर्थी लि हिल्या प्रमाणे
वर यता, आणि आस्तमानचे पुजेस फक्त किल्यांतच धुपारती
फिरवतात परंतु शनवारी व रविवारी रात्रौ मात्र घपारती बानायी
कडेस येती

चपाशाष्टच नवरात्रांत व अश्विनमासचे शनवारी मातंडभेर
वास दुधाचा आभिषेक, मल्हारी महात्मोक्त होत असतो या |
कीझयाच महाद्रारा समोर, जो दक्षणमख*नंदी आहे त्याचे
पृष्टमासा एक वडाचा वक्ष आहे. त्या वक्षाजवळ जेष्ठ शुद्ध पोऱ-
णिमंचे दिवशीं या गावच्या एकंदर स्त्रिया वट पन्नास जात.
सस्ततात व पूव दरवाज्याचे समोर निमे पर्वत उतरून गेले अस-
तार्‍या स्थळा एक नागेशाचे स्थान आहे. त्या स्थळी नागपैच-
माच [देवशी एकंदर स्त्रियांचा मळा [मळत असतां. यां मा्ते-

.(“07.:)
ड भैरवाचे किल्यात एक आशोकाचा व एक वकुळीचा आणि

'श्बाचा व पिचेचा अते डार पांच वृक्ष आहत, या किळ्याचे
पापथ्याश] पायऱ्यावर महार लोकांस प ऊतक बांधण्या करितां जा.

। या यविचे पाटील कुळकर्ण्यांनी कांही स्वामेत्व घऊन दिली...

_ आहे. या जागी महार लोकांनी एक लहानसे देऊळ बांघन या

दवळात मातड भेरवाचे पाऊतकाची स्थापना कला झाहे. या.
कासात सूपार सवाशे वर्षे जाली आहेत. या ञजरा क्षज्ांत रवी,
वार व बुधवार आज्या दोन पठ अहेत त्या रविवार पेठेत पांढ.
रा मारता आहे व मारुती नजिकच चावडी आहे, आणि या
पठच पूर्व बाजूस महा ल्ह्षमीचे देऊळ अ[हू. व मधवार पेठेत
जानाइच मदार असून हाोळकराचे वाड्या समोर एक [विट्टल मं
वार आहे व हाळकर सरकारचे तळ्या नजीक ञानाइर्‍चे पष्टमा
"॥ दवार गोव्याचा मठ असून त्या मठांत विठोना रखमाई

च्या मृत । आहत, या गावांत जानाझ्चा व चोीलावळाीदी भाण

मैकारसाचा व वगाळीची आशा चार विहीरी आहेत परतु एकीचही

पाया चागल नसल्यामळ सवेग वे हाळकर सरकारऱ्च चप तळ्या.
च पाणा [पंता. दसरे या गावच!

राववार पंठवी वसाहत . |
रनम

पूनाचाच आहे, परतु बुजवार पेंठची वसाहत नवोन सखा
बलसर्‌ याना केली

झाल आहेत

बत,

मोरेश्वर
या वस्ताहर्तास सुमार शंभर सवाशे वद.

पूर्वा देवाचे पर्वतत जजेवाडा म्हणून वस्ती हो.

त्या ठकाण एक मारुतीचे देवाल्य आहे त्या मारुतीस हल्लीं
राकडावा असे हणतात. या जयाद्रि क्षेत्रांचे वायव्य दिस

“या स्थळा लवथळेश्वर

एके बळावर लव कषोच स्थान आह.

( ९९७ )

६: खून एक महादेव आहे व या महादेवाचे पश्चिम बाजस लवती
:_ थै हणून एक विहीर आहेव य़ा विहिरीच पलीकडेस रक
:..._. नाला वहात आहे या लवयळेश्वराचे मंदौोर फारच दिवततांचे .

:..__ असल्यामुळें अगदीं माडकळास आले होतें म्हणन ग्रामस्थ लो

कान|र्‍सा कामाचा व मंदिराचा जोणोद्वार केला या कामास
समारं वोत बावसि वर्षे सा! असावोत. या गांबी आश्थिनमासी

ज्याप्रमाणे मातडभेरवाचें नाग्रण होत अश्ञत त्याचप्राणे जानाई

देवाच हा जागरण होत असत, हठुसर अस काया जानाइ देवो
जवळ फाल्गन वद्य भआमावत्यचे दिवशीं छहान ल्हान गळी खण

न'त्या गला शेणाने सारवून या प्रत्येक गरात एक एक धान

पाळून त्यावर माती घाळन पुरून टाकितात. परे दुसर दिव-
शा हणज वर्षे प्रातपदेचे दिवा पाटील कुळकणी वगेरे गांव
कर मडळी अमन त्या देवीच देवळांत यंतात, व. ते. पुरलेले

धान्य निरनिराळे करून पाहातात याचा ख अश्ली आहे कॉ
ज्या वर्ष जे धान्य उत्तम प्रकारचें यणार तेच धान्य सतेज दिस.

प, वे एखाद वळस त्या धान्यास मोडही येतात. या कयास

. गुढ्या काढणे अस म्हणतात पा गावात सगनभाऊ या ना

चा एक माठा विख्यात कवी होऊन गेला. या कवीचे कवी-
नया कवाचे नाव सव लाकांस ऐकन ठाऊकच आहे. हा

मठुण्य जातार्‍या मुसलमान असून यांचे वंशांत 'तिकलकर्‍्याचे काट
_ म करीत हेते हणन त्यास सेगन शिकलकरी अभे म्हणत
__ आतां मातंड भेराच्या चार यात्रा भरतात हे मागे सांगितलेंच
-_ अहि, त्यांपेकींपोषी पोणिमा व माघी पोणिंमार्‍या[ दोन यात्रेत्त पण्कळ ी

कः

कळ

- काठ्या येत असतात. देवाचे भक्त सै रे व होलम आहेत, .
सवर & तुप्याच राहणार हे पूर्वा सांगितलेच आहे. व होलम हे संगम-
नरच राहणार, यांच्या दोन तक्षीमा आहेत, एक तक्षीम संगमभने-

रात राहता, वब एक तक्षीमेचे ठोक सासवडांत रहातात. जजरास

एकवर्षी सासवडकर व एक वर्षी संगमनेरकर येतात. सखेर्‍्याचे का-

टात तार अत्ता, व होलमाचे काठीस क सटा भसता याप्रमाणे या
कटाच्या खुणा आहेत, ज्या वर सांगितलेल्या यानस यंणाऱ्या कार

_ ठया खैरे त्र होल्म यांच्या प्रस्तादीक आहेत, वया काठकर लों-

कतपासून या खर हाल्सास किफायतही बरीच.होत असती, म्हणन
खर व हॉलम हेही आपआपल्या काठया व पाल्ख्पा घेऊन, या
यात्रत यंत असतात. व होळकर सरकारची काठी व पाल्सी “ऱ
पक्त माच सुद्ध पाणमेचे यात्रेसच वाफ गांवाहून येत होती, परंत

अज सार पांच वर्षे झाली, ती काठी थेत नाहीं,
म्हणून हाळकर सरकार तर्फे मंडळी ते आपली काडी |
येथेच उभी करितात. पृर्ढे ोणिंमा झाल्यावर हि.
तयच दवश रात! य़ा सर्वे काठ्या होळकर सरकारचे छत्रोवर

ऊमतात मग मांठया समारंभाने निघन चवावडवर नातात तेथे

वटकाभर उभ राहून पढ नोठ पेठेनं नघून किछा चढून वर
जातात. ह्या काठ्या रस्याने जात असता खर व होलम यांच्या

काट्या! सवाचे पुढे बरावर चालवितात व माघमासी होळकर सर- न .

कारची काठ खरे व होळम यांचे मध्यभागी बरोबर चाळत अस
तं! हाळकराचं उजवे हातास व्याचां काठो वड व हातात हॉ.
छमाच| काठा असती आतां इकडे सा सर्व काठया दुवास

१. ८. %%७ 00 पण प १ १?00१?09ी?0॥ी)”१0ी आण (हच व कळ मच न्युज
रनयडा ऱ ह. की. १ ण गकसकरडश पपरष १९00 0२ची पाण्याच भदयाममलानम्लावतप्कभाधहकाल्मता

समोर कासवावर येऊन उभ्या राहिल्या म्हणज पथमता. हाळ कर
न व खरे हाळ्म, त्रवर्गीच्या काठया! माड भैरवाचे शिखरास

दर्गीच्या काठया शिखरा लागतात नतर स.

न्स
अकर सत्य ल्क

3)

क्क

2]
न्न भन
जर टी

नक जा ण क व चीर ल आनट हेपवके

क घाडतर मलय पा यवन म सया क किक. पड कळलेड क के मी
वि ह दक र ने ही जा

शं |
आल (५... ् ि पड र्य ग्र र र अ
ची दडीने झाल्यावर सातंड भैरदाऱचा प्रसाद नारळ व भडार
| ग ' । क "नप: च 3
, . त्या झाटकर लोकांस राुरव हस्ते मेळता पटे त्या झाठया पवू
| 1. 5 :ती. 0 ७
न इत मोठ्या समारंभानं निघतात व माठड भरवास रव्य करून

किल्याचे खाळी उतरून आपआपले ठिकाणी जातात. पुढ ज
न ल्यावर पांच चार दिवसानी मातड भेखाचा शीनउतरतात
| रात्री माड-मेरवाची राज्योपचार पुज्ञा करून परमे.

महानिवेदा समर्धेण करितात व मोठा मोहच्छाह करितात,

करून मार्वड भेरवाची अनेक चरित्रे आहेत, व अने-

घैरवास अनेक रीठिच्या वस्तु अपंग करीतात. कित्येक

बांचे आधित मातड भेरर बाय रूपाने संचार कारतात
दास, तकारांमं सांघ व आणखी पृष्कळ भक्त लाकांस मा
बागी अनेक रीतिचे चमत्कार दाखऊन आपली भक्ता
[स छाविल महे आणि या मातंड भेखाची स्थाने व भक्त-
हशा गांबोगांव आहेतच असे जे मातंड भेरवांचे दुर्धेठ

: बाळदासःनें यांच्याच रपावळोकने करून यथामयानुरू-

:)

घाणेळे आहे कळावे, 'मित्ती हाके सत्राहो नव्याएणव इंश्वर
नांम संच्छरे माहे वेशाख शुद्ध नवमी रवीवार नक्षत्र आळेतआा ते

५» आिनी प्रदोष सव्यात जेजूरी क्षेत्रे आद्यंत ह्या ग्रंथ झाला अधे

त क टी
खी
१
रही
ट्टे '
ह) कि नन पटयनससास्ससस्सन शवाय 01: र
न टाप साडनावसन्सप न लवला अँ... .._ णकवा त्त का
श्ज्षि
वि
डी
कु
$_
१.८ कका कसा क लययॅशॅशवाब॒शशसाबाबााावाबाबाबुश॒॒॒॒॒ुााजजाबब १... कद डय य३३

८... ००२२२२२२५२: --------.-:>>>___.---..--->-_------